Ethisch beleggen: de moraal komt later

Meer dan 1.000 miljard gulden beleggen Nederland- se pensioenfondsen en verzekeraars. Moeten zij bij beleggingen meer criteria hanteren dan de hoogste winst alleen? Moeten gewone mensen ook een stem in het kapittel krijgen?

AMSTERDAM, 29 SEPT. Brood en boter, dat is wat vakbondsleden en vakbondsbestuurders bij discussies over pensioenen interesseert, niet hoe de duizelingwekkende pensioenkapitalen worden belegd. H. Muller, de pensioendeskundige in het FNV-bestuur, repte zonder dralen over de poldervariant van het adagium van Brecht: eerst komt het vreten, dan komt de moraal.

Op vergaderingen van de FNV en aangesloten bonden over pensioenen willen mensen weten hoe het met hun individuele regelingen zit, op een discussie over bijvoorbeeld maatschappelijk verantwoord beleggen “dringen zij niet aan”, zei Muller.

De FNV-expert belichaamde gisteren op de 'beursvloer' van De Balie de gevestigde orde in de pensioenwereld, een traditioneel gesloten bolwerk waarin een kleine groep insiders de discussie, of het gebrek daaraan, bepaalt. “Publiek debat over het ethisch beleggen van pensioengelden”, beloofde de uitnodiging van het debat, dat onder leiding stond van A. van der Zwan, ondernemer in het midden- en kleinbedrijf.

De pensioenfondsen, die per eind juni 750 miljard miljard gulden vermogen beheren, worden gezamenlijk bestuurd door werknemers en werkgevers. Dat de werknemers op papier een indrukwekkende financiële macht hebben, weet de vakbeweging wel, maar het lijkt een papieren notie. Wat doe je ermee?

In deze besturen nemen de sociale partners de belissingen over de pensioenregelingen, inclusief de beleggingen. Moeten de fondsen meer aandelen kopen om een hoger rendement te krijgen en daarmee hogere pensioenuitkeringen? Moeten de fondsen daarbij andere criteria hanteren dan het best mogelijke rendement op lange termijn? Pensioengigant ABP (270 miljard vermogen) lanceerde vorig jaar al een code voor duurzaam beleggen. PGGM (80 miljard) werkt eraan.

En waarom heeft het Nederlandse volk niets van de vakweging gehoord, toen pensioenfondsen van bedrijven als Unilever en Philips aankondigden een deel van hun overtollig vermogen terug te storten in de kas van het bedrijf?

Terwijl de avond vorderde en het publiek zich intensiever met de discussie ging bemoeien, kwam het onderwerp in volle glorie naar voren: een grabbelton, met voor elk wat wils en directeur beleggingen R. Munsters van pensioenfonds PGGM (zorg en welzijn) als gedroomde Sinterklaas. Dankzij de koersval op de financiële markten heeft het fonds de afgelopen acht weken zo'n tien miljard gulden boekverlies geleden op zijn aandelenbeleggingen, vertelde hij tussen de bedrijven door.

Het publiek en de twee andere discussiepartners hadden weinig belangstelling voor het 'spel' van rendement en risico dat de pensioenfondsen spelen.

J. van Zijl, AOW- en pensioenexpert en tweede man in de PvdA-Tweede Kamer fractie, erkende ruiterlijk wel vragen te hebben, maar weinig antwoorden. Hij kwam niet verder dan een pleidooi voor de financiering door pensioenfondsen van investeringen in de infrastructuur.

Enkele jaren geleden nog was Van Zijl voorstander van een fiscale heffing op vermogens van pensioenfondsen, maar nu? Aan het eind van het debat kwalificeerde hij zijn oproep tot meer maatschappelijke beleggingen als “te gemakkelijk. Moet de politiek prikkels geven of moeten wij weer iets afdwingen?”

Zijn tegenvoeter, GroenLinks-Kamerlid K. Vendrik, heeft de keuze al gemaakt. Vanavond zal hij tijdens de financiële beschouwingen, waar hij fractieleider P. Rosenmöller vervangt (ernstige teenblessure), om verplichte maatschappelijke investeringen vragen van de pensioenfondsen en verzekeraars. Zeg drie procent van hun vermogen. “Zo'n twintig of dertig miljard gulden is in Den Haag veel geld, maar in de pensioenwereld niet. Als dat geld maatschappelijk wordt belegd, gaat dat verschil maken.”

Maar wat is maatschappelijk beleggen? Investeren in scholing en beroepsonderwijs, heeft GroenLinks eerder gezegd. In de zaal zaten vertegenwoordigers van de groene en ethische geldbeheerders, die wel een stuk van PGGM's pensioenpot wilden beleggen conform verantwoorde criteria. Met aandacht voor milieu. Tegen kinderarbeid. En geen geld voor de wapenindustrie.

Suggesties uit de zaal om individuele deelnemers bij pensioenfondsen een stem in de beleggingen te geven (bijvoorbeeld door een peiling via een 0800-nummer) hoorden beslissers als Muller en Munsters welwillend aan. Maar overtuigd dat zij daar zelf een actieve rol in moeten spelen leken zij niet. Zei een spreker uit de zaal:“Met duizend miljard beleggingen van ons allemaal bent u zo ethisch als de Nederlandse samenleving is.”