'Er zijn islamitische scholen in tal van gradaties'

De Tweede Kamer heeft een stokje gestoken voor de oprichting van een islamitische middelbare school in Rotterdam. Lokale politici en scholen worstelen met de vraag of islamitische scholen de intregratie belemmeren.

AMSTERDAM, 29 SEPT. Uit het zicht van het Huygenscollege in Overtoomse Veld klapt Ayten (17) haar mobiele telefoon open. “Ik heb me ziek gemeld, de meester vond het goed, ik zei dat ik gisteravond te veel had gedronken. Ik zie je straks.” In de abri checkt ze haar kapsel. Ja, vertelt Ayten even later, ze is thuis Turks-islamitisch opgevoed. Nee, ze ging gelukkig niet naar een islamitische school. “Meisjes moeten vrij zijn en vriendjes kunnen hebben.”

Voor de ouders in deze buurt die hun kinderen naar de islamitische basisschool El Kadisia sturen, zijn meisjes zoals Ayten een schrikbeeld. Ze draagt geen hoofddoek, maar make-up en een korte rok. Gaat regelmatig uit en drinkt alcohol. “Onze ouders willen dat hun kinderen moslim blijven, dus hanteren we hier dezelfde regels als thuis”, zo vat directeur Mohamed Bhoelan de missie van zijn school samen. In zes jaar tijd heeft dat 482 overwegend Marokkaanse leerlingen opgeleverd en een wachtlijst.

Geïrriteerd heeft Bhoelan de afgelopen week de discussie in de media gevolgd over het bestaansrecht van islamitische scholen. “Mij bleek weer hoe weinig Nederlanders weten van de islam en van de 750.000 moslims in dit land. Ze vrezen fundamentalistische toestanden die ze kennen van beelden uit het Midden-Oosten, maar die zijn met de Nederlandse onderwijswetgeving onmogelijk. We moeten inhoudelijk hetzelfde onderwijs geven als elke school. We willen dat onze kinderen integreren, alleen wel met behoud van hun culturele identiteit.”

Aanleiding voor de discussie was de aanvraag voor de eerste volledig islamitische middelbare school, in Rotterdam, die de Tweede Kamer voorlopig heeft afgewezen. Met inbegrip van drie op te richten islamitische basisscholen in die stad en een nieuwe in Amsterdam-Noord, telt Nederland volgend jaar 33 islamitische basisscholen.

Die onwetendheid ten spijt is Bhoelan (Surinaams-islamitisch) blij dat hij in Nederland woont en niet in, bijvoorbeeld, Frankrijk. Artikel 23 van de Nederlandse grondwet, die werd bevochten door katholieke en protestantse ouders, garandeert het recht van elke groep om een school te openen op levensbeschouwelijke grondslag. Dat geldt dus ook voor moslims. Niet voor niets verdedigt het CDA de islamitische initiatieven steevast in de Tweede Kamer en in menige raadszaal. Alleen de VVD zegt geen voorstander te zijn van islamitische scholen, omdat deze de integratie zouden belemmeren, maar ook de liberalen kunnen niet om de vrijheid van onderwijs heen.

De Rotterdamse wethouder van onderwijs, Els Kuijper (PvdA), worstelt ermee. “Als sociaaldemocraat zie ik het liefst iedereen naar een openbare school gaan, maar ik heb de grondwet te respecteren. Moreel heb ik evenveel moeite met reformatorische scholen als met islamitische scholen.”

Recent onderzoek in haar stad heeft uitgewezen dat bijna tien procent van de ouders islamitische basisscholen wenst en zeven procent middelbare scholen; in de wijken Feijenoord en Delfshaven wil zelfs 18 procent een islamitische basisschool. Kuijper: “Dat kun je niet negeren, maar mijn intuïtie zegt: getver, dat moet de samenleving niet hebben. Ik vraag me ook af of de kinderen zelf wel voor zo'n school zouden kiezen. Zij zitten tenslotte in een andere fase van het integratieproces dan hun ouders.”

Welke bijzondere regels precies gelden op een gemiddelde islamitische basisschool weet Kuijper niet. Sinds haar aantreden in april is ze er nog niet aan toegekomen zo'n school in Rotterdam te bezoeken. “Als die regels te zeer botsen met onze normen en waarden, moet de overheid ingrijpen. Ik vind bijvoorbeeld dat meisjes hetzelfde moeten leren als jongens, maar als ze gescheiden willen zwemmen, is dat mij best. Het is voortdurend zoeken naar de grens.”

Een greep uit de regels op basisschool El Kadisia in Amsterdam: meisjes en jongens krijgen apart les, mits de ruimte dat toelaat, en anders zitten ze gescheiden in het lokaal. De leraressen bedekken het hoofd, ook al zijn ze niet allemaal moslim. Sinterklaas en kerst worden niet gevierd, verjaardagen evenmin, omdat zulke mijlpalen volgens de koran irrelevant zijn; de mens komt en gaat maar blijft deel van Allah. Leerlingen eten geen snoepjes die kleurstoffen bevatten en tekeningen van gezichten mogen niet lang aan de wand hangen. Muziekles, die wettelijk verplicht is, beperkt zich tot lofzang.

Dat is allemaal slecht voor de integratie, vindt het Turks-Rotterdamse raadslid Orhan Bayraktar (PvdA), zelf moslim van huis uit. Om die reden is hij fel tegenstander van islamitische scholen. “Scholen moeten cultureel gemengd zijn, zodat kinderen rekening leren houden met andere ideeën. Door islamitische scholen te tolereren, maak je het als overheid mogelijk dat Nederlandse principes zoals gelijkheid van man en vrouw opzij worden gezet. En je maakt per definitie mogelijk dat er segregatie ontstaat, want het zijn nu eenmaal uitsluitend allochtone kinderen die een islamitische school bezoeken.” Bovendien is het volgens Bayraktar de verantwoordelijkheid van de vader om zijn kind islamitisch op te voeden en niet die van de school.

Hij wil niet beweren dat het gebeurt, maar Bayraktar wijst erop dat fundamentalisten - “ook reformatorische” - met gemak een school kunnen oprichten in Nederland. “Niemand houdt je tegen. En niemand weet echt hoe een schoolbestuur denkt. Het is bekend dat immigranten conservatiever zijn dan hun landgenoten thuis.” Zijn partijgenoot Kuijper verzet zich tegen de veronderstelling dat iedereen die een islamitische school opricht, een potentiële fundamentalist is. Kuijper: “Dat geloof ik gewoon niet, er zijn allerlei gradaties binnen de islamitische gemeenschap.”

Bayraktar wil wel hardop zeggen wat Nederlandse politici zelden durven: “We moeten artikel 23 van de grondwet herzien, na honderd jaar kun je zo'n wet best evalueren. Ik vind dat godsdienst in geen enkele vorm in het onderwijs mag sluipen. Religie breng je een kind thuis bij.”