Exit Kohl

FRANKFURTER ALLGEMEINE

Een bondsregering, die zich als een buitenlands- en veiligheidspolitieke workshop manifesteert vol interassante ideeën en zonder enige daadkracht, zou niet alleen voor de Duitsers een schrikbeeld zijn. Een rood-groene bondsregering, als die al aan de einder opdoemt, zal alleen dan geen debacle voor Duitsland zijn, als het Schröder lukt d van de politiek - waar continuïteit absoluut noodzakelijk is - coalitie-onderhandelingen met de Groenen als capitulatie- onderhandelingen te voeren.

(...) De kiezers zijn weggelopen van Kohl en de Unie, omdat ze - vooral in de nieuwe bondsstaten - in de sociaalpolitieke wetten en plannen hun volkspartij niet meer hebben herkend. (...) De kiezers zijn alleen bereid de hervormingen te accepteren voor zover er van hen persoonlijk alleen maar kleine offers worden verlangd. Dat heeft ook de FDP verkeerd ingeschat; zij betaalt nu de volle prijs voor haar opstelling. Tegen een uitdager, die zelfs in zulke dubbelzinnige formuleringen de bescherming en toename van verworven rechten belooft, hadden Kohl en Waigel met hun vergaande, evenwichtige berekeningen geen kans.

DER FRANKFURTER RUNDSCHAU

(...) Gerhard Schröder heeft voor elkaar gekregen wat geen enkele Duitse oppositieleider voor hem gelukt is: deze sociaal-democraat heeft zijn mandaat direkt van het volk gekregen - daarvoor was geen wisseling in de coalitie nodig, zoals dat in de geschiedenis van de Bondsrepubliek wel altijd het geval was.

'Zekerheid in plaats van risico'. Met deze betrouwbare maar oudebakken leuze heeft de CDU tot op het laatste moment de stemming trachten te keren. Het risico' Schröder blijkt voor de meeste burgers draaglijk, terwijl de 'zekerheid' met Helmut Kohl tot verdere stilstand zou leiden.

(...)Schröder zal niet veel tijd vergund zijn om te genieten van zijn triomf. Daarvoor is de druk om aan de slag te gaan en om resultaat te boeken te groot. Deze verkiezingsstrijd heeft al te lang geduurd - bijna twee jaar. Nu moet de politiek haar vermogen bewijzen om de noodzakelijke verabderingen te bewerkstelligen willen de parlementariërs niet het vertrouwen in de partijen teniet doen.

DER TAGESPIEGEL

(...)Gerhard Schröder zal geen gemakkelijke ambtsperiode hebben. Verdraagt de Duitse kiezer de waarheid zo moeilijk dat hij zich met verbale valeriaan rustig laat houden, zoals de partijen in de afgelopen weken steeds weer probeerden? Maar de massawerkloosheid en de ongunstige demografische ontwikkeling zullen moeten worden aangepakt. De Duitse en de Europese economische ontwikkeling kunnen niet worden losgekoppeld van het proces van glabalisering. Zou vooral Oskar Lafontaine, de man op de achtergrond, dat begrijpen?

Natuurlijk heeft Helmut Kohl, vooral in de jaren 1989 tot 1991 en daarna nog een keer bij de invoeren van de euro een historische prestatie volbracht die hem zeker maken van een plaats in de geschiedenisboeken. Wie weet nu nog dat in die bewuste zomer vrijwel niemand een cent gaf voor zijn politieke toekomst? De kans dat de toenmalige Sovjet-Unie toestemming zou geven voor de Duitse eenwording bestond maar een paar weken - en Kohl heeft daar gebruik van gemaakt. Zijn politieke instinct, dat zo vaak al in orde was, was toen vele malen beter dan dat van de leidende sociaal-democraten.

Maar daarna liet hij het volledig afweten. Slechts een minderheid van de Duitse bevolking wil een rood-groene coalitie. Maar een meerderheid heeft er geen onduidelijkheid over laten bestaan: elke andere coalitie is beter dan de huidige.

SÜDDEUTSCHE ZEITUNG

De oude loods verlaat het schip: boven aan de reling staat dit keer echter niet een jonge, arrogante keizer Wilhelm II - boven staat, zelfbewust, de democratische soevereine heerser, de Duitse kiezer, die voor het eerst in de geschiedenis van de Bondsrepubliek een regering en een kanselier heeft weggestemd en zich er niet licht van heeft afgemaakt. (...)Voor bondskanselier Kohl geldt op het eind dat wat Bismarck-biograaf Edward Crankshaw over de rijkskanselier heeft geschreven: “Zijn binnenlandse politiek was al sinds jaar en dag mislukt. Het enige gevolg van die politiek was dat hij zelf de macht in handen had kunnen houden.” Ook daaraan is nu een eind gekomen.

(...)De verveling van het Duitse volk heeft gezegevierd. Helmut Kohl heeft zo lang - zestien jaar - aan de macht kunnen blijven, omdat zijn omgang met de macht iets rustgevends, ja iets banaals had. Niemand zel hem daarin kunnen evenaren. Op het eind werd het algemene gevoel echter steeds heviger dat de sleur van het verleden niet meer voldeed aan de eisen van de nieuwe tijd.

(...)Een Grote Coalitie van SPD en CDU zou een castratie betekenen van het succes van de SPD-overwinning. (...)Het velangen naar een Grote Coalitie is niets anders dan de democratische variant van de roep om een sterke man. Maar de waarheid is dat een groot deel van de kiezers, na een kanselier die de macht in pacht had, een regering wil hebben die op een grote meerderheid kan bogen.

FINANCIEEL TIMES

De verkiezingsnederlaag van Helmut Kohl, de langstdienende Duitse kanselier sinds 1945, markeert het eind van een tijdperk. Hij was nooit een groot spreker, en evenmin een bijzonder helder of doortastend denker, maar hij was een politicus uit overtuiging en zijn overtuiging heeft zowel het moderne Duitsland als het moderne Europa bepaald.

(...)Schröder moet nog veel van zijn fundamentele plannen onthullen. Totnogtoe werd hij gedreven door de vastbeslotenheid zijn rivaal uit zijn ambt te verjagen en niet door de details van zijn politiek.

Hij staat aan het hoofd van een partij die Kohls toewijding deelt aan de Europese integratie en aan sterke transatlantische verhoudingen. Op het gebied van de buitenlandse politiek bestaan er weinig struikelblokken, tenzij de anti-Navo-elementen binnen de Groenen teveel invloed krijgen.

In de binnenlandse politiek is minder duidelijk wat de nieuwe regering wil. Oskar Lafontaine, de levendige SPD-leider, wordt waarschijnlijk de nieuwe minister van Financiën, wat de markten niet leuk zullen vinden. Als Schröder niet snel de koers van zijn regering duidelijk maakt, zou hij wel eens gijzelaar kunnen worden van zowel zijn vrienden uit de fractie als van hun bondgenoten.

WALL STREET JOURNAL

Het is onwaarschijnlijk dat de zogenaamde rood-groene coalitie van de SPD en de groenen genoeg zetels zal hebben om meer dan een fragiele regering te vormen.

Het alternatief is een Grote Coalitie, met Kohls CDU en haar Beierse zusterpartij de CSU als ondergeschikte partners van de SPD. Als dit gebeurt, is het enige lichtpuntje dat een bondgenootschap met de CDU als tegenwicht kan dienen voor de dominante linkervleugel van de SPD onder leiding van partijvoorzitter Oskar Lafontaine.

(...)Schröder is een politicus, die de grote gemene deler van de tegenstellingen vertegenwoordigt, een pragmaticus die het verschijnsel Blair-Clinton heeft bestudeerd en heeft besloten de opportunistische stijl van de leiders van New Labour en de New Democrats te imiteren. Maar als hij zich met grote politieke vraagstukken moet gaan bezighouden, is het nog maar de vraag waar Schröder uiteindelijk zal belanden.

Over veel vraagstukken heeft Schröder zich op een tegenstrijdige manier uitgelaten, van NAVO-uitbreiding tot Europese Monetaire Unie en belastingheffing.

(...)Terwijl hij op bepaalde gebieden belastingverlaging heeft voorgesteld, heeft hij ook gezegd dat hij hoopt een grabbelton aan belastingverhogingen in te voeren. Als je het allemaal bij elkaar optelt, wordt er alleen maar belasting geheven.

LE FIGARO

Kohl is opgebruikt door de macht. Maar hij blijft een held. De visionnair die Duitsland heeft herenigd na de val van de Berlijnse Muur en die de Duitse mark heeft opgeofferd aan de euro.

Stoutmoedig en wijs heeft hij zich ook ingezet, getekend als hij is door de herinnering aan de oorlog, om zijn land te beschermen tegen de demonen van het verleden. Getrouw aan de woorden van Thomas Mann, heeft hij er voor gezorgd dat Duitsland Europees werd om te vermijden dat Europa Duits werd.

(...)Schröder heeft slechts gewonnen door de nadruk te leggen op twee stategie&d;en die op het eerste gezicht lijnrecht tegenover elkaar staan. Om de kiezers van het midden te verleiden, heeft hij gedaan of hij Tony Blair was en heeft hij gezworen een eind te maken aan de verouderde verzorgingsstaat.

Tegelijkertijd heeft Oskar Lafontaine, de voorzitter van de partij, het tegenovergestelde beweerd tegen SPD-getrouwen. Om de militanten binnen de partij niet te doen wanhopen, heeft hij, in naam van Schröder, gezworen dat voordeel moet worden getrokken uit de behaalde overwinning. Maar de dubbelzinnigheden van het nieuwe Duitsland hangen niet alleen af van de persoonlijkheid van de nieuwe man die er desondanks het symbool van is. Er is een nieuwe generatie aan de macht gekomen, die minder gevoelig is voor de last van de verschrikkingen van het verleden omdat zij die niet heeft gekend. Het is een ander land dat zich zal manifesteren op een wijze die het beeld van de Oost-West tegenstelling zal doen verbleken.

NEW YORK TIMES

Het vertrek van Kohl betekent geen grote verandering in Duitslands betrekkingen met Europa, de Verenigde Staten en de rest van de wereld. Waarschijnlijk zal er zelfs niets veranderen in de binnenlandse politiek, hoewel de macht nu in handen komt van een meer linksgerichte regering onder leiding van Gerhard Schröder en de SPD. In de jaren zestig was Schröder nog een radicale studentenleider, maar al sinds een lange tijd heeft hij zijn plaats gevonden binnen het Duitse politieke landschap als een pragmaticus van het centrum.

Zijn grootste uitdaging zal de hervorming zijn van het economische struikelblok dat wordt gevormd door Duitslands royale systeem van sociale zekerheid. Kohl heeft er een klein beetje aan gesleuteld door te bezuinigen op een aantal uitkeringen, maar tijdens de verkiezingscampagne toonde Schröder geen enkele neiging om iets te veranderen aan de lange jaarlijkse vakanties, het uitgebreide ziekteverlof en andere voorzieningen die de Duitsers als een geboorterecht beschouwen.

Schröder moet er ook voor zorgen dat immigranten in Duitsland meer welkom zijn en dat het eenvoudige van wordt om staatsburgers te worden, een gebied waarop Kohl zich vaak van nationalistische sentimenten heeft bediend.

EL PAIS

De onderhandelingen zullen ingewikkeld worden. Het is duidelijk dat Schröder en Lafontaine over veel vraagstukken van mening verschillen. Vooral zoals het debat binnen de partij en tijdens de campagne, liet zien met betrekking tot de vakbonden.(...)

Met het politieke eind van Kohl en het aan de macht komen van Schröder gaat het herenigde Duitsland een nieuwe fase in. Het is van het grootste belang voor de Duitsers en voor heel Europa dat dit grote land uit de verlamming treedt waarin het de laatste jaren heeft verkeerd. Want we zijn ons er allen van bewust dat wat in Duitsland gebeurt een beetje in geheel Europa plaatsvindt.

DE TELEGRAAF

(...)De grote vraag wordt of deze (Schröder, red) de modernisering van Duitsland die hij met de mond heeft beleden ook daadwerkelijk weet te bereiken. Zijn partij de SPD, die elke kleine stap in de richting van Kohl afwees, is zeer verouderd. Het is twijfelachtig of hij de partijbaronnen echt kan trotseren.

Door dit alles gaat nu ook Duitsland een enigszins instabiele periode tegemoet en dat is in deze wereld, waar stabiliteit een schaars goed is, een somberstemmende gedachte. Het is daarom te prefereren dat Duitsland straks geregeerd wordt door een coalitie van SPD en CDU. Op experimenten met een rood-groene coaliteie zit niemand te wachten.

DE VOLKSKRANT

(...)Voor Duitse begrippen is de verkiezingsuitslag (met meer dan zes procent verlies voor Kohls CDU en vijf procent winst voor de SPD) een ware aardverschuiving. Voor kanselier Kohl is dit verlies een persoonlijke tragedie. Uitgerekend hij, de kanselier van de Duitse eenheid en voorvechter van een hecht in Europa verankerd Duitsland, is door het stemvolk naar huis gestuurd.

(...)Het wordt vooral in het buitenland even wennen aan het nieuwe gezicht. Onder de solide, koersvaste Kohl was het machtiger geworden Duitsland een betrouwbare partner. Toch is hier geen reden voor alarm. Schröder legt de nadruk op het belang van continuiteit en heeft prima contacten met andere Europese regeringsleiders van sociaal- democratische huize. En ook Kohl is ooit als een onervaren groentje de internationale arena binnengestapt. Het zal in Europa ook met kanselier Schröder waarachtig wel gaan.

TROUW

De Duitsers wisten wat ze aan Der Alte hadden. En hoewel zijn uitdager Schröder het pleit met een overtuigende winst beslechtte, was diens overwinning allerminst vanzelfsprekend.

Kohl kan het politieke toneel met opgeheven hoofd verlaten. Het is een afscheid dat een man van zijn kaliber en zijn verdienste toekomt.

(...)De aarzelingen (van de kiezers, red.) golden vooral Kohls binnenlandse politiek. De stagnatie van de laatste jaren mondde uit in een patstelling over de gewenste aanpak van de werkloosheid. Hoewel de SPD op dit punt nauwelijks een alternatief biedt. Kreeg deze partij het voordeel van de twijfel. Preciezer gezegd, het was meer een stem tegen Kohl dan voor Schröder. Kohl werd gezien als de man van het verleden, niet in staat om de verstarring te doorbreken. Hij omringde zich bovendien met een hofhouding die verstarring zelfs tot de hoogste wijsheid verhief.

Schröder kiest voor het neue mitte. Daarmee demonstreert hij nog eens hoezeer destijds de sociaal-democraten zich ook wat de binnenlandse politiek betreft op deze Kohl hebben verkeken.