Onderzoek naar fortuin Soeharto is zoethouder

Oud-president Soeharto van Indonesië moet inzage geven in zijn vermogen. Erg ongerust is hij niet.

JAKARTA, 26 SEPT. Het was een onalledaags gezicht: oud-president Soeharto van Indonesië meldde zich gisterenmiddag deemoedig bij het kantoor van de procureur-generaal in het kader van een onderzoek naar zijn verborgen fortuin. Zijn opvolger president B.J. Habibie heeft het onderzoek, toegevend aan toenemende druk, onlangs nieuw leven ingeblazen.

Het openbaar ministerie maakte gisteren bekend dat er twee opsporingsteams aan het werk gaan. Het onderzoek zal worden begeleid door een onafhankelijke commissie van deskundigen, dit wellicht ter bevordering van de geloofwaardigheid. Toch is het niet waarschijnlijk dat de Indonesische staat de miljarden van Soeharto en diens clan nu voortvarend zal opsporen en confiskeren, zoals wordt geëist door pressiegroepen en politieke partijen. Politieke onwil en technische problemen lijken een efficiënte rechtsgang in de weg te staan. Zo voorspellen economen dat het erg lastig zal zijn het bankgeheim in sommige landen uit te schakelen, of, als dat al lukt, rekeningen te vinden die op naam staan van de ex-president. Juristen achten het moeilijk te bewijzen dat Soeharto iets onwettigs heeft gedaan, omdat hij zijn daden altijd per decreet legaliseerde.

Volgens het dagblad Kompas vroeg Habibie zijn ambtsvoorganger vorige week zaterdag per brief om opheldering over mogelijk misbruik van gelden van de verschillende liefdadige stichtingen die Soeharto beheert. Ook wilde Habibie weten wat Soeharto bedoelde toen hij onlangs op tv verklaarde “geen cent” te bezitten op een buitenlandse bankrekening. Ten slotte vroeg hij Soeharto om buitenlandse banken opdracht te geven informatie te verschaffen over diens mogelijke bankrekeningen. Het persoonlijke vermogen van de oud-president wordt door verschillende bronnen begroot op tussen de 4 en 40 miljard dollar.

Maandagavond kreeg Soeharto bezoek aan huis van de hoogste functionaris van procureur-generaal Andi M. Ghalib, die hem 'opheldering' kwam vragen.

Ghalib, die enige weken geleden zijn voorganger Soedjono verving, omdat die naar verluidt zijn speurwerk al te serieus nam, verklaarde onlangs nog Soeharto op zijn woord te geloven toen deze zei geen geld in het buitenland te bezitten. Een ex-president liegt niet, zo is zijn overtuiging. Toch veroorzaakte het huisbezoek van maandagavond enige opwinding, want het was voor het eerst dat overheidsfunctionarissen Soeharto durfden te betichten van corruptie.

Maar op een persconferentie afgelopen dinsdag bleek al dat van een serieuze strafzaak voorlopig geen sprake zal zijn. Ghalib verzekerde de aanwezige journalisten dat Soeharto zeker niet als verdachte wordt beschouwd. En de persverklaring bevatte naast een reeks vage toezeggingen namens het voormalige staatshoofd, bijvoorbeeld om een lijstje van zijn rijkdommen in Indonesië samen te stellen, vooral ontkenningen - en bovendien hele duidelijke dreigementen. Zo heeft Soeharto eenieder uitgenodigd om informatie over zijn mogelijke buitenlandse bankrekingen door te spelen aan de procureur-generaal. Soeharto waarschuwde echter dat mensen die valse aangifte doen een proces aan hun broek krijgen. Vooraf was al duidelijk dat een serieus onderzoek tegen Soeharto slecht denkbaar is omdat teveel oud-gedienden met boter op het hoofd nogop hun plaats zitten. De Amerikaanse econoom Jeffrey Winters zei afgelopen week: “Een zuiver en serieus onderzoek zal consequenties hebben voor bijna iedere minister die nu in het kabinet zit - ook voor de president zelf.”

Het huidige onderzoek heeft al met al nog het meest weg van een theaterstuk dat Jakarta op de planken brengt om in het binnenland de aandacht af te leiden van de voedseltekorten en de immer voortwoekerende corruptie en om ten gerieve van het buitenland de indruk te wekken dat men de corruptie serieus aanpakt.