Nationale luchthaven centrum van groeiende rel

Schiphol mocht meer groeien, besloot het kabinet dit voorjaar. Naar nu blijkt op basis van verkeerde gegevens. De politiek verslikte zich voor de zoveelste keer in het 'dossier-Schiphol'.

DEN HAAG, 26 SEPT. Op het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) zaten minister Margreeth de Boer en haar 'Schiphol-ambtenaren' Van Deventer en Quist begin maart vertwijfeld naar tabellen met allerlei cijfers te kijken.

Op tafel lag het rapport van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR), waarin stond dat het heel goed mogelijk was dat Schiphol tot 2003 jaarlijks met 20.000 extra starts en landingen kon groeien. Bovendien, zo bleek uit de nieuwste berekeningen, zou het aantal woningen rond de luchthaven dat geluidshinder zou ondervinden, kunnen worden teruggebracht van 15.000 tot ruim 12.000.

Dat leek allemaal te mooi om waar te zijn. Was de afgelopen jaren niet duidelijk geworden dat Schiphol veel te hard groeide? Waren niet keer op keer de milieugrenzen overschreden? Hoe konden er dan nu zulke spectaculaire cijfers uit de NLR-rapportage komen?

Nee, bij VROM geloofden ze er helemaal niets van. Maar de munitie om te vechten voor het milieu was op. “Met dit NLR-rapport heb ik in het kabinet geen poot om op te staan, maar ik heb er grote twijfels bij”, zou minister De Boer die dagen tegen een Kamerlid zeggen. En op woensdagmiddag 11 maart liet ze zich in een bijeenkomst met mensen uit de milieubeweging ontvallen: “Ik blijf het gek vinden, maar ik kan niet blootleggen waar de pijn zit”.

Noodgedwongen zou De Boer in het kabinet akkoord gaan met het besluit om Schiphol extra te laten groeien: tot 2003 dus 100.000 starts en landingen extra en de afspraak dat slechts om en nabij 12.000 woningen geluidshinder mochten ondervinden.

Nu, een half jaar later, halen de VROM-mensen dan toch nog hun gelijk. Nota bene Schiphol zelf verwijt het NLR dat de berekeningen veel te optimistisch waren. In een gisteren door minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) openbaar gemaakte briefwisseling schrijft Schiphol topman G. Cerfontaine op 21 augustus 1998 dat het NLR de belasting van het vliegverkeer over de verschillende start- en landingsbanen “niet correct” heeft berekend. Bij toenemend vliegverkeer worden de Aalsmeerbaan en de Buitenveldertbaan zwaar belast en dat geeft voor veel meer woningen hinder dan de NLR-cijfers aangeven, aldus Cerfontaine.

Het NLR betwist echter dat ze verkeerde berekeningen heeft gemaakt. Om een goede beoordeling van de beschikbare baancapaciteit mogelijk te maken, is er “gedetailleerde informatie” nodig, zo schrijft algemeen directeur dr. B. Spee van het NLR in een brief van 28 augustus 1998. Die informatie is “niet inbegrepen in de door Schiphol aangeleverde gegevens”.

Met andere woorden: als we geen exacte cijfers krijgen, kunnen we het ook niet meenemen in de berekeningen. En dat terwijl aan Schiphol is gevraagd om juist de cijfers rondom het baangebruik nog eens extra te bekijken. Uit interne stukken van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, waarin deze krant via een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur inzage heeft gekregen, blijkt dat deze problematiek expliciet aan de orde is geweest toen alle partijen de opdracht voor het NLR-onderzoek op 17 februari van dit jaar bespraken. Omdat het onderzoek snel klaar moest zijn, werd afgesproken dat de cijfers uit het gebruiksplan 1998 als basisgegevens zouden worden gebruikt voor de berekeningen. “De enige factor waarvoor gecorrigeerd wordt is het baangebruik”, zo staat er in het document. Volgens het gespreksverslag leidt meer vliegverkeer er toe dat “niet geluidpreferente banen” gebruikt moeten worden. “Dat leidt tot zodanige effecten dat dit in de berekening moet worden meegenomen. Schiphol levert de gegevens hiervoor aan aan het NLR”, aldus de notulen.

Een woordvoerder van de luchthaven zegt in een reactie dat Schiphol alle gemaakte afspraken is nagekomen. “En wij hebben destijds ook nooit aanvullende vragen gehad, noch van het NLR, noch van de RLD”, de Rijksluchtvaartdienst.

Zo is er een gevecht ontbrand tussen de verschillende spelers in het 'Schiphol-dossier'. Het einde daarvan is nog lang niet in zicht. Per slot van rekening kreeg het kabinet dit voorjaar alleen maar steun uit de Kamer voor de 100.000 extra vluchten omdat daar tegenover stond dat er slechts circa 12.000 gehinderde woningen zouden zijn. Minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) anticipeerde onlangs nog op dat besluit door openlijk het getal van 12.000 woningen zelfs als harde grens te noemen. Maar in het memorandum over de uitbreiding dat haar voorgangster Jorritsma met de luchtvaartsector sloot, wordt het gewraakte getal nergens genoemd. Daarin wordt alleen gesproken over “een totaal aantal geluidsbelaste woningen onder de norm van maximaal 15.100”, het cijfer dat ook wettelijk in 1995 werd vastgesteld. Ook Schiphol zelf stelt altijd te hebben gezegd dat het cijfer van 12.000 woningen niet haalbaar is.

Maar een woordvoerder van het ministerie van VROM zegt dat “a deal a deal” is. “Wij hebben met de Kamer duidelijke afspraken gemaakt over het aantal gehinderde woningen. Als het niet lukt om binnen die 12.000 te blijven, dan is de sector zelf verantwoordelijk en moeten ze maatregelen nemen'.

Duidelijk is wel dat het kabinet begin dit jaar het zwaar-bevochten besluit over de extra vluchten genomen heeft op basis van veel te optimistische cijfers. De gang van zaken roept veel vragen op. Waarom heeft de Rijksluchtvaartdienst bijvoorbeeld niet gecontroleerd of de uitkomsten van het NLR-rapport wel gebaseerd waren op de juiste cijfers? Waarom heeft het NLR de uitkomsten niet voorgelegd aan de luchthaven? En waarom heeft het ministerie van VROM niet meer actie ondernomen, terwijl men destijds al argwaan had? Bronnen op de betrokken ministeries weten het antwoord maar al te goed. De druk op het kabinet om het aantal vliegbewegingen op de nationale luchthaven te vergroten was zo groot, dat het NLR-rapport op dat moment uitstekend uitkwam. Met de verkiezingen in zicht moest het 'dossier-Schiphol' snel van tafel.

De problemen, die de VROM-ambtenaren toen reeds voorzagen, werden op het bord gelegd van het nieuwe kabinet.

De komende weken zal de kwestie-Schiphol vermoedelijk prominent in het nieuws blijven. In ieder geval komt de voormalige minister van Verkeer en Waterstaat, A. Jorritsma, onder vuur te liggen. PvdA-woordvoerder R. van Gijzel noemt het “onbegrijpelijk dat de minister het parlement steeds heeft voorgehouden dat er overeenstemming was met de luchthaven over het aantal gehinderde woningen, terwijl Schiphol dat nu betwist”.

Verder is het onduidelijk waarom Jorritsma het getal van 12.000 woningen wel tegenover de Tweede Kamer heeft genoemd, maar niet expliciet in het memorandum met de luchtvaartsector heeft laten opnemen. En er volgen nog meer spannende episodes in het Schiphol-verhaal.

Volgende week doet de rechter uitspraak over de vraag of minister Netelenbos overschrijding van de wettelijke geluidsnormen mag gedogen. En eind volgende maand publiceert de Rekenkamer een onderzoek rond de vraag hoe alle groeiprognoses rond de nationale luchthaven tot stand zijn gekomen. De betrokkenen kunnen hun borst nat maken.