Tobback ontgoocheld uit Belgisch kabinet

Alweer stapt een Belgische minister - Louis Tobback ditmaal - op na fouten van zijn ambtenaren. Voor sommige Belgische politici doet hij dat te snel.

BRUSSEL, 25 SEPT. Voor de derde keer binnen een half jaar dient een Belgische minister zijn ontslag in omdat hij zijn politieke verantwoordelijkheid neemt. Minister van Binnenlandse Zaken Louis Tobback wil opstappen wegens fouten die de rijkswacht maakte bij een gedwongen uitzetting die leidde tot de dood van een asielzoekster. Eerder dit jaar namen al zijn voorganger Johan Vande Lanotte en minister van Jusitie Stefaan de Clerck onslag, wegens fouten van rijkswacht en justitie bij de ontsnapping van Marc Dutroux uit het justitiepaleis van Neufchâteau.

Het is een nieuw fenomeen in België: ministers die de uiterste consequentie trekken uit hun politieke verantwoordelijkheid. Niemand stapte op toen asielzoekers overleden in 1982 en in 1987 bij gedwongen repatriëring. Ook het Heizeldrama in 1985, waarbij tientallen voetbalfans omkwamen, leidde niet tot ministerieel ontslag, evenmin als het losbarsten van de affaire-Dutroux in 1996 waarbij duidelijk bleek dat rijkswacht en justitie hadden geblunderd.

Dat Belgische ministers nu wel opstappen, wordt toegeschreven aan wat wordt genoemd de nieuwe politieke cultuur. Politici voelen zich politiek verantwoordelijk voor fouten van hun ambtenaren en worden ook op die verantwoordelijkheid gewezen door de 'mondige burgers', die steeds vaker de straat op komen om ministerieel ontslag te eisen. Ook nu eisten honderden demonstranten het ontslag van Tobback. “Hoe komt het dat een introvert volk als de Belgen plots zo'n behoefte heeft gekregen om zich te outen”, verbaasde zich onlangs minister van Buitenlandse Zaken Erik Derycke, partijgenoot van Tobback. Derycke erkende dat hij in het post-Dutroux-tijdperk iedere morgen wakker schrikt van de wekkerradio “bang voor wat er nu weer gebeurd zal zijn.”

Toch stellen Belgische politici nu de vraag of Tobback niet te snel opstapt. De regeringspartijen CVP en SP vragen zich af of beleid niet onmogelijk wordt als ministers opstappen bij iedere misstap van een ambtenaar. Voorzitter Marc van Peel van de CVP vreest dat indien het voorbeeld van Tobback wordt gevolgd “we geen ministers meer zullen hebben die langer dan drie maanden hun ambt uitoefenen”.

Voor Tobback speelt echter meer mee dan het bewustzijn van zijn politieke verantwoordelijkheid. Hij is persoonlijk zeer ontgoocheld over de rijkswacht, die hij juist altijd heeft verdedigd. Tijdens de politiehervorming, die in een stroomversnelling is gekomen door de affaire-Dutroux, wierpen de Vlaamse socialisten zich op als voorstander van een sterke rijkswacht. Ook woensdag nog verdedigde Tobback de rijkswachters die bij de uitzetting van de asielzoekster aanwezig waren als “zeer ervaren”. Daarna pas vernam hij dat één van de rijkswachters geschorst is geweest wegens mishandeling van een asielzoeker. Tobback, die woensdag al een aangeslagen indruk maakte, zou zich belogen voelen. Ook de videobeelden die van de uitzetting zijn gemaakt, zouden hem hebben geschokt.

Als de koning zijn ontslag aanvaardt, kan Tobback terugkeren naar het stadhuis van Leuven. Met enige tegenzin had de 60-jarige socialist in april zijn burgemeesterspost ingeruild voor die van minister van Binnenlandse Zaken - een positie die hij al bekleedde van 1988 tot 1994 toen hij zich ontpopt had als een minister van wet en orde. In één van de eerste dagen als 'opnieuw-minister' liet Tobback zich ontvallen dat hij dacht in een nachtmerrie te zijn ontwaakt. Afgelopen woensdag, nog voor hij wist van de fouten van de rijkswacht, zei hij niet vast te houden aan het ministerspluche. “Iedereen kent de voorwaarden waaronder ik in de regering ben gesukkeld. De eis om mijn ontslag kan mij niet kwetsen.”

Als Tobback terugkeert naar zijn geliefde Leuven is de vraag wie hem opvolgt als minister en vice-premier. De SP kampt met een nijpend tekort aan zwaargewichten, nadat eerder dit jaar Vande Lanotte opstapte en eerder al de in opspraak gekomen Frank Vandenbroucke naar Groot-Brittannië vertrok. Als partijvoorzitter volgde eerder dit jaar de tamelijk onbekende, 65-jarige Fred Erdman Tobback op. Mogelijk wordt hij nu de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken. Het betekent hoe dan ook een verzwakking voor de Socialistische Partij, die al kampt met de gevolgen van het Agusta-smeergeldproces en die volgend jaar verkiezingen te wachten staan.