Kanker heeft een reden; Zanger van The Eels over dansbaar leed

Aan treurigheid geen gebrek in de liedjes van het Amerikaanse trio The Eels. Hun publiek swingt op onverbloemde teksten over sterven en rouw.

'Electro-shock Blues' is uitgebracht door Universal (DRD 50052). The Eels treden 2 oktober op in Vredenburg, Utrecht.

De grootste sukkel uit de popgeschiedenis figureerde in Hank Williams' countryliedje 'Move It On Over', uit 1947. Deze hoofdpersoon wordt door zijn liefje buitengesloten omdat hij steeds naar andere vrouwen kijkt. Hij brengt de nacht door bij de hond in het hondenhok: 'Move over little dog 'cause the big dog's moving in'. Met een voor de situatie onverwachte opgewektheid bezingt Williams het verblijf in de te kleine slaapplaats.

Mark 'E' Everett (34), zanger van het Amerikaanse trio The Eels, kan moeiteloos doorgaan voor deze schlemiel van Williams. Met zijn vooruitgestoken kinnebak, verslonsde legerkleding en schuin honkbalpetje, weggedoken in een hoek van de bank, is hij de personificatie van de 'underdog'. Zijn groep trok twee jaar geleden de aandacht met de debuut-cd Beautiful Freak: een muzikaal verslag van een leven in de hoek waar de klappen vallen.

De nieuwe, tweede cd Electro-shock Blues van The Eels staat zo nadrukkelijk in het teken van tegenslag dat er bijna sprake is van een concept-cd: alle nummers gaan over dood, doodgaan, verlies, kanker, ziekenhuisvoedsel, begrafenissen, rouw, krankzinnigheid en zelfmoord. In de afgelopen paar jaar zag Everett zichzelf langzamerhand als enige overblijven van een gezin van vier: vader kreeg een hartaanval, zijn zusje pleegde zelfmoord, moeder is aan kanker aan het bezwijken.

Deze onderwerpen moesten op een verteerbare manier aan de orde komen op de nieuwe cd. “Ik ben niet zo highbrow”, zegt Everett. “Ik wilde geen rock-opera maken over de dood, en ook geen hulde-plaat voor degenen die me zijn ontvallen. Ik heb me er op toegelegd te schrijven in de geest van Hank Williams. Zijn countryliedjes waren heel toegankelijk en behandelden toch allerlei rampspoed.”. Williams' laconieke stijl is terug te vinden in de simpele, swingende liedjes op Electro-shock Blues, maar inhoudelijk is Everett zwaarder op de hand. De invloed van jaren therapie en een bewuste levensstijl leidde tot onverbloemde teksten, zoals al spreekt uit de songtitels: 'Going To Your Funeral', 'My Descent Into Madness', 'The Medication Is Wearing Off' of 'Elizabeth On The Bathroom Floor'.

Everett ziet het als een persoonlijke verworvenheid dat hij zijn leed nu recht in het gezicht durft te kijken. Op de vorige cd getuigde het nummer 'Novocaine For The Soul' nog van een tegengestelde behoefte: die van de verdoving. Everetts nieuwe zucht naar confrontatie, in combinatie met zijn muzikale Schwung kan tot merkwaardige taferelen leiden. Je ziet al voor je hoe tijdens een optreden van The Eels op Pinkpop of Lowlands tienduizenden mensen zullen meezingen en dansen bij het springerige 'Cancer For The Cure'.

“'Cancer For The Career”', associëert Everett als antwoord op de vraag wat zijn onderwerpkeuze had bepaald. “Het zijn geen thema's waarmee we hoog in de hitparade zullen komen. Maar ik realiseerde me hoezeer de gebeurtenissen in mijn persoonlijke leven samenhangen met de periode waarin we leven. Kanker, zelfmoord, schizofrenie: de oorzaken daarvan vertellen iets over deze tijd. Ik zie het als mijn plicht om daarvan kond te doen. Dat krijg je als kunstenaar, het is je taak je te gedragen als een alarmsysteem.”

Verdoezelen

Nu Everett over zijn persoonlijke wederwaardigheden heeft gezongen, moet hij er ook nog eens over praten in interviews. Had hij zich dat gerealiseerd? “Ja, al had ik dat idee even voor me uitgeschoven. Zingen is ook een soort praten, maar dan zonder dat je weet tegen wie. Bij een gesprek wordt het wel erg nadrukkelijk. Maar ik ben een zanger en ik probeer te doen wat zoveel anderen ook doen: controle krijgen over een oncontroleerbare situatie.”

De 'blues' uit de titel van de plaat slaan dan ook niet op verdriet, maar op de blues-traditie van verhalen vertellen. En Everett vertelt. Zijn gemoed loost de ene schokkende ervaring na de andere. Al was het maar om de 'reinigende' werking: Everett is ervan overtuigd dat openhartigheid voor hemzelf in elk geval gezond zal zijn. “Veel mensen verhullen alles. Ze zeggen bijvoorbeeld: 'I'm taking the dog out for a walk', terwijl ze bedoelen 'I'm taking the dog out for a shit'. Ik heb geen zin om op die manier van alles te verdoezelen.”

Sleutellied op Electro-shock Blues is 'Cancer For The Cure', zegt Everett. “Kanker treft nu mijn familie, maar het is ook een kwaal van de maatschappij als geheel. Er is iets in de hedendaagse maatschappij dat kanker veroorzaakt. Daarom is het vruchteloos om een remedie tegen de ziekte zelf te zoeken. Al zou die gevonden worden, kanker heeft een reden. Ook als we haar uitbannen gaan we ongestoord verder met het verzieken van onze planeet. Ok, dan krijgen we misschien geen kanker, maar er zal ongetwijfeld iets anders ontstaan dat net zo dodelijk is.”

Het nummer 'Cancer For The Cure' ontsnapte aan de kale country-sound die Everett voor sommige andere liedjes zocht. 'Cancer For The Cure' moest 'eng' klinken, eindigend met knarsende, schrapende geluiden die met een beetje verbeelding het agressief woekeren van kwade cellen zouden kunnen verbeelden. Toch heeft dit nummer ook kwaliteiten als meezinger. Vanwaar die tegenstrijdige bedoeling? “Andere mensen argeloos te zien dansen op liedjes over mijn leed, dat vond ik een aantrekkelijk idee. Dat is nu eenmaal mijn zieke geest.”

Zijn nieuwe ideeën over rigoureuze openhartigheid paart Mark Everett aan een al even strikte opvatting over de noodzaak van stilte. Al zegt hij de afgelopen vier jaar onafgebroken met zijn 'hoofd tussen de speakers te hebben gezeten' bij cd-opnames en concerten, hij is nu tot de conclusie gekomen dat een mens afzondering nodig heeft. Zoals meer popmuzikanten tegenwoordig doen (PJ Harvey, Courtney Love, Beastie Boys), heeft Everett zich tijdens de opnames van Electro-shock Blues teruggetrokken in een klooster van boeddhistische monniken. Ergens in de bossen in Californië zat hij tien dagen te mediteren, zonder een woord te zeggen.

“Dat is nogal wat voor een dwangmatige schepper als ik. Het belangrijkste is: ik kwam er kalm en vredig vandaan. Mensen zijn geneigd veel in het verleden of in de toekomst te vertoeven. Of je denkt terug aan dingen die al gebeurd zijn, of je verheugt je op iets wat nog te gebeuren staat. Ik probeer me nu op het moment zelf te concentreren. Dat heeft iets angstaanjagends, want op die manier ziet het leven er als volgt uit: je leeft in het ene moment, dan in het volgende moment, dan weer het volgende en uiteindelijk ben je dood. Je leeft zonder anticipatie of reflectie, net als een dier.”

Violen 'Het moment' werd ook een van de thema's die Everett op Electro-shock Blues aan de orde liet komen. Afgezien van de verwijzingen naar het verstrijken van de tijd (tikkende horloges), zingt hij in 'Hospital Food' ook letterlijk: 'Yesterday was suckin' and/ tomorrow's looking bad/ Who knew that today/ was the only thing I had?'.

De muziek van The Eels heeft dezelfde kwaliteit als die van bijvoorbeeld Beck: de nummers kregen onderling een heel verschillende 'textuur'. Puntig (door hakkerig gitaarspel) wisselt af met zijïg (strelende violen), met industrieel (mechanisch repeterende bastonen) of rafelig (door zwervende akkoorden) - maar steeds is er de stem van Mark Everett die de afstand tussen het geraffineerde klankgebruik en de luisteraar makkelijk overbrugt. Die jongensachtige stem, die zich af en toe laat gaan in bezeten kopzang, is in al zijn herkenbaarheid (wie kent er geen jongen met de baard in zijn keel?) de barmhartige boodschapper van slecht nieuws.

Everett maakt zich zorgen dat de thema's van de nieuwe cd zijn fans zullen afschrikken. “Al heeft onze nieuwe houding, die van get in the moment, live alleen maar voordelen. De concerten zijn nu iedere avond anders. Toen onze eerste cd, Beautiful Freak, uitkwam waren die liedjes al twee jaar uit. Daarna hebben we twee jaar getoerd, dus de nummers hebben we vier jaar lang ongeveer dagelijks gespeeld. Nu willen we niet meer twee keer hetzelfde doen. We veranderen de nummers ter plekke. Soms pakt het goed uit, soms klinkt het nergens naar.”

Maar Everett hoeft zich niet druk te maken om het welzijn van de luisteraar. Al is hij geen Hank Williams, en neemt hij niet zijn toevlucht tot de anekdote, hij maakt op een eigen manier de thema's verteerbaar. Door hardvochtigheid te combineren met mededogen en gekte met alledaagsheid. Everett hoeft niet bij de hond in het hondenhok te gaan liggen, hij neemt hem gewoon mee naar buiten om te poepen.