STAATSORGANEN

In de Bondsrepubliek Duitsland is de Bondsdag het rechtstreeks gekozen politieke orgaan, maar daarmee niet het enige dat voor de besluitvorming van belang is.

Bondsdag De Duitsers kiezen zondag de Bondsdag (Bundestag), hun 'Tweede Kamer'. De nieuwe Bondsdag zal nog maar enkele jaren in Bonn zijn gevestigd. In 2000 gaat de Bondsdag naar Berlijn. In 1991 heeft de Bondsdag tot deze verhuizing naar de hoofdstad besloten. De Bondsdag wordt in principe voor vier jaar gekozen.

Bondskanselier De Bondsdag kiest uit zijn midden de Bondskanselier (Bundeskanzler), gewoonlijk de kandidaat van de partij die bij de verkiezingen de grootste is geworden. De Bondskanselier is de machtigste persoon van de regering; hij kan meerderheidsbeslissingen van zijn regering met een veto treffen.

Bondspresident De Bondspresident (Bundespräsident) ondertekent alle internationale verdragen en heeft vooral een representatieve functie. Politiek wordt zijn positie van belang bij crisisachtige situaties. Als de Bondsdag er door onderlinge verdeeldheid niet in slaagt een Bondskanselier te kiezen, gaat deze bevoegdheid naar de Bondspresident. Als de Bondskanselier tussentijds via een motie van wantrouwen (konstruktives Misstrauenvotum) wordt weggestemd, kan de president de Bondsdag ontbinden. De huidige Bondspresident, Herzog, is in 1994 door de Bondsvergadering (bestaande uit vertegenwoordigers van de Bondsraad en de deelstaten) voor vijf jaar gekozen. Een Bondspresident kan eenmaal worden herkozen.

Bondsraad De Bondsraad (Bundesrat) is te vergelijken met de Eerste Kamer, maar heeft meer macht. De Bondsraad heeft wetgevende bevoegdheden. Belangrijke wetten mogen niet zonder instemming van de Bondsraad worden veranderd. Dat maakt de situatie gecompliceerd. De coalitie van Bondskanselier Kohl (CDU/CSU en FDP) ziet zich in de Bondsraad namelijk tegenover een meerderheid van oppositiepartij SPD geplaatst. Voorgenomen belastinghervormingen zijn daardoor gesneuveld. In de Bondsraad zijn de regeringen van de zestien deelstaten vertegenwoordigd. Het aantal zetels dat een deelstaat in de Bondsraad heeft, hangt af van het aantal inwoners. Elke deelstaat heeft ten minste drie zetels.

Constitutioneel hof Anders dan Nederland kent Duitsland een rechtbank die alle wetten en besluiten van hoge en lage overheden aan de grondwet toetst. Iedere burger die zich door een wet in zijn grondrechten voelt aangetast, kan zich wenden tot het Bundesverfassungsgericht, het constitutionele hof dat zetels in Karlsruhe. Het is het hoogste gerecht van Duitsland, en de uitspraken ervan zijn bindend. Uitspraken van het hof kunnen soms vergaande gevolgen hebben. Zo werd de politiek gevoelige kwestie over inzet van Duitse soldaten in gebieden buiten de NAVO uitgevochten bij het hof, in plaats van in de Bondsdag.

Deelstaten De zestien deelstaten (Länder) hebben eigen regeringen (Landesregierung) en een eigen parlement (Landtag). De regeringen hebben een minister-president in hun midden als belangrijkste bestuurder of, in Berlijn, Bremen en Hamburg, een Bürgermeister, alsmede ministers. De bevoegdheden van deze deelstaten zijn veel groter dan van Nederlandse provincies. Bijvoorbeeld het asielzoekersbeleid of het drugsbeleid vallen voor een belangrijk deel onder het gezag van de deelstaten. De parlementariërs worden voor vier jaar gekozen en in sommige deelstaten voor vijf jaar. De verkiezingen in de deelstaten zijn niet overal tegelijk. De laatste Landtagswahlen waren op 13 september in Beieren; de eerstvolgende zijn op 27 september in Mecklenburg-Voorpommeren. De meeste deelstaten worden door de SPD geregeerd.