Rijn

Lengte: 1.320 kilometer Oorsprong: De Vorderrhein ontspringt in het Gotthard-massief en de Hinterrhein ontspringt op de Rheinwaldhorn (beide in Zwitserland); deze twee vormen samen het begin van de Rijn Monding: Noordzee, Nederlandse delta Belangrijkste steden: Basel, Straatsburg, Keulen, Arnhem, Rotterdam

Sommigen springen eruit, anderen springen erin: de Rijn is, in de kunst tenminste, het decor van dartele forellen en heerlijk speelse nimfen, maar ook van zelfmoordenaars en kapseizende schepen. De nimfen heten Wellgunde of Woglinde; ze roepen, aangezien de naam van hun schepper met een W begint, 'Weia! Waga! Woge, du Welle!'; ze wonen op de bodem van de rivier en tonen af en toe hun mooie snuitjes aan de sukkels op het droge. Vlijtig bewaken zij Wagners Rheingold en niets nemen zij waar van die andere goudschat, die blonde schoonheid op haar bovenstroomse rots aan wie mannen zo graag de schuld van hun ondergang geven: 'Und das hat mit ihrem Singen/ die Lorelei getan.' Clara Schumann componeerde een lied over de muzikaal-fatale rotsjonkvrouwe en had nog geen idee van de unheimliche muziek die haar man Robert moet hebben gehoord toen hij zich vanaf een brug in de golven wierp: het lied ontstond in 1843, terwijl zijn Rijnsprong pas elf jaar later volgde. 'Ich weiss nicht, was soll es bedeuten/ dass ich so traurig bin': die door Heinrich Heine in poëzie gevatte en door Robert Schumann zo waterrijk gepraktizeerde melancholie kan of wil Clara in haar lied niet doorgronden.

Het klinkt monter, dat lied, jolig haast, alsof de Lorelei-tragiek er eigenlijk weinig toe doet. Ook Roberts wonderbaarlijke redding lijkt Clara weinig te hebben gedaan. Toen schippers de componist in 1854 uit het koude water visten, was ze niet blij dat hij nog leefde; nee, ze huurde twee krachtpatsers in die hem snel afvoerden naar een gesticht. Een gesticht met een weids uitzicht op Rijndal en rivier: 'Door het raam van de eerste verdieping zag je de Rijn, het Bonner Münster, het Siebengebirge en met helder weer zelfs de dom van Keulen.' Robert Schumann stierf in een bed aan dat raam. Zonder Clara, want die kwam hem zelden bezoeken. Was Clara Schumann een monster? Als je de in 1992 verschenen biografie van Eva Weissweiler over haar leest, zou je dat haast gaan denken. Maar in wezen handelde Clara als ieder ander die iets van het leven wil maken: ze distantieerde zich van ellende en hield vooral rekening met zichzelf. De ervaring had haar nu eenmaal geleerd dat ze beter af was zonder een man die haar ook nog in zijn meest depressieve perioden voortdurend bezwangerde zodat zij, de gevierde pianiste, zich kotsend en dikbuikig van concertzaal naar concertzaal moest slepen. Als anti-braakmedicijn slikte zij de liedkunst die ze tussen de bevallingen door produceerde. Vandaar dat haar Lorelei zo opgewekt uitviel, zo zorgeloos en zonder angst.