Crisis bij Ajax na demasqué in Sittard

SITTARD, 24 SEPT. Heviger dan ooit moeten Frank en Ronald de Boer gisteravond hebben verlangd naar optredens in het shirt van Barcelona, want hun verstandshuwelijk met Ajax heeft de landskampioen nog weinig voorspoed gebracht. Zelfs in het laatste seizoen onder Louis van Gaal voetbalden de Amsterdammers niet zo zwak als gisteravond in stadion De Baandert, waar Fortuna Sittard een uur lang een bijna groteske superioriteit uitstraalde. “De slechtste wedstrijd van de afgelopen vier jaar”, noemde Ronald de Boer de wanprestatie van Ajax die in cijfers te mild (1-0) werd uitgedrukt.

Het moet een vreemde gewaarwording zijn voor Feyenoord dat het al na 5 duels een enorme kloof heeft geslagen met PSV (8 punten) en Ajax, dat reeds zeven verliespunten heeft geïncasseerd. Vorig seizoen won Ajax nog kinderlijk eenvoudig (0-5) bij Fortuna en verspeelde het pas na 12 duels een punt bij Roda JC. De eerste nederlaag (thuis tegen PSV) liet zelfs 20 wedstrijden op zich wachten. Maar het huidige Ajax lijdt nog immer onder het onlangs gesuste conflict tussen de broers De Boer en het Ajax-bestuur. Coach Olsen verwees gisteravond naar de onzekerheid waarin de selectie wekenlang heeft verkeerd. “We kunnen pas sinds 10 dagen aan automatismen gaan werken.”

Dat excuus kan onmogelijk de enige verklaring zijn voor de chaos bij Ajax. Het is dat doelman Van der Sar weer bij de les was en een complete afgang voorkwam, maar het demasqué in Sittard was al onthutsend genoeg. Terecht claimde Fortuna-coach Van Marwijk erkenning voor de even efficiënte als agressieve tactiek waarmee zijn spelers de opbouw bij het dolende Ajax hadden verstoord. Zo presenteerde schaduwspits Bouma zich als de teek in de huid van Oliseh, die op het voor Nigeria mislukte WK in Frankrijk zijn ziel lijkt te hebben verloren. Met gemengde gevoelens incasseerde Van Marwijk de complimenten van zijn collega, die toch vooral een “stug verdedigende ploeg” had gezien. Dat viel wel mee.

Pas in het laatste half uur moest Fortuna terug, toen Olsen een nieuwe aanvalslinie had geformeerd. Scherp was juist het contrast in harmonie tussen een elftal dat op grond van de krappe begroting (8,5 miljoen) vorig seizoen als nummer 7 boven zijn stand leefde en een landskampioen in verval. Met Dirkx als voortreffelijke verdediger - stond hij niet in de kaartenbak van PSV-scout Bruins Slot? - en Van Bommel en Kool als uitstekend 'pressende' middenvelders speelde Fortuna zo aanvallend mogelijk. De Limburgers konden het zich slechts verwijten dat ze een door aanvoerder Roest benutte penalty nodig hadden om Ajax de genadeslag toe te brengen.

Maar zo revolutionair was de aanpak van Van Marwijk uiteraard niet. Al onder Van Gaal kwam de titelverdediger in de problemen wanneer een beperkte voetballer als Melchiot de ruimte voor creatieve oplossingen werd gegund. Omdat Blind vanwege een lichte knieblessure rust werd gegund, mocht Frank de Boer de rol vervullen die hij bij het Nederlands elftal tijdens het WK vervulde. Aan een strakke regie kwam de voormalige vice-captain - tegen Fortuna droeg Litmanen de aanvoerdersband - echter niet toe. “Grönkjaer leverde de eerste tien ballen meteen weer in”, mopperde Frank de Boer. “Zo krijg je ook geen rust in je spel. Ik heb in de pauze verzocht meer variatie aan te brengen in de opbouw. Maar de bal kwam net zo snel weer terug.”

Ook de tactiek van Olsen droeg bij aan de wanorde bij Ajax, want Ronald de Boer voelde zich eenzaam en onbegrepen als diepste spits. Zijn trainer had hem daar neergezet om zijn nog gebrekkige lichamelijke conditie te kunnen maskeren. Maar elke spits had gisteravond bij Ajax op een eiland gestaan, omdat van de vleugels niets was te verwachten. De vergeefs met Vitesse flirtende Sibon mocht gisteravond pas na een uur in de etalage, de ternauwernood herstelde Arveladze kon het tij ook niet keren en Babangida bewees vooral waarom Olsen hem aanvankelijk op de reservebank had gezet. Voor Benni was in Sittard slechts een plaats op de tribunes gereserveerd.

Op de flanken etaleerden Kinkladze en Grönkjaer vooral een schrijnend onbegrip voor het systeem met drie aanvallers dat zich gisteravond weer eens tegen Ajax keerde. Maar kwetsbaar is Ajax vooral omdat Frank en Ronald de Boer zich nog geen raad weten met hun status. Hoe groot is hun krediet bij de spelersgroep? Werden ze inderdaad met open armen ontvangen of leeft onderhuids de irritatie over hun 'werkweigering'? Hoe kan bovendien worden verwacht dat de cultuurbewakers van Ajax weer de passie tonen in hun spel die ze vorig seizoen al waren kwijtgeraakt? Ze gedragen zich onbewust als de ouders die alleen vanwege de kinderen nog bij elkaar blijven. Van een hartstochtelijke relatie met Ajax kan geen sprake meer zijn.

In de analyse van Frank de Boer klonk vooral berusting door. Zonder een spoor van ironie constateerde hij dat Ajax sinds de rentree van de tweeling alleen maar slechter is gaan spelen. “De ploeg zit niet lekker in zijn vel, we zullen met elkaar naar de oorzaken moeten zoeken.” En nog een understatement: “De vorm ontbreekt bij veel spelers. Maar vorm is een moeilijk tastbaar begrip. Die kan ook zomaar weer aan komen waaien.”

Er zal echter snel een verfrissend briesje door de Arena moeten waaien om de schade voor Ajax te beperken. De ironie wil dat coach Olsen juist na de terugkeer van de twee rebellen voor het eerst sinds zijn verblijf bij Ajax met een heuse crisis wordt geconfronteerd.

Zeven kansen had Fortuna-coach Van Marwijk voor zijn ploeg geteld in het duel met Ajax en hij had niet overdreven. Al na 8 minuten verscheen Gesthuizen vrij voor Ajax-doelman Van der Sar, maar de middenvelder schoof de bal naast. Tien minuten later miste Fortuna-spits het doel van Ajax op enkele centimeters. De topscorer van de Limburgers raakte bij die actie geblesseerd, maar ook zijn vervanger Simons was een plaag voor de matige Ajax-defensie. Van Bommel zag een fraaie lob net mislukken en Van der Sar stopte schoten van Jeffrey en Simons. Hij was bovendien de enige Ajacied die niet grossierde in foute passes. Pas vijf minuten na rust werd Fortuna beloond voor zijn verfrissende spel. Melchiot drukte Simons na een voorzet van Kool tegen de grond en Roest benutte de door arbiter Bossen toegekende penalty feilloos: 1-0. Pas in de slotfase verscheen Ajax dreigend voor Fortuna-keeper Van Zwam, die redding bracht na een schot van Litmanen. “Maar we hadden geen gelijkspel verdiend”, constateerde Ajax-coach Olsen gelaten.