Aankondigingen op vinyl en fluweel

De oplettende stadsbewoner kent ze: veelkleurige pamfletten met vaak even schreeuwerige als raadselachtige teksten. Eigentijdse en nadrukkelijk vormgegeven uitnodigingen voor muziek- en dansavonden. In Amsterdam is een mini-tentoonstelling van deze zogeheten Flyers te zien.

Flyer Expo RoXY: tijdens clubavonden in de foyer van de RoXY, Singel 465 Amsterdam. T/m 4 okt.

Op de toonbank van de platenzaak staat een stapel singletjes, zo op het oog niet anders dan de andere platen. Maar in plaats van artiestennaam en titel staan op de hoes een aantal data met DJ-namen. Een flyer? “Je bent de eerste die het doorheeft”, zegt de verkoper. Het Utrechtse jongerencentrum Ekko kocht een stapel oude singletjes waar ze eigen labels op plakten en een hoesje omdeden waarop het programma staat van de dance-avonden die er in oktober gehouden worden.

Flyers zijn over het algemeen kleine, handzame papiertjes - A5-formaat of kleiner - waarop een dance-party wordt aangekondigd. Ze liggen in platenzaken en kledingboetieks, en zijn, naast het raadplegen van uitgaansagenda's, de beste manier om er achter te komen welke parties wanneer en waar plaatsvinden, welke DJ's er draaien, hoe laat ze beginnen en hoe hoog de entree is.

De Amsterdamse club RoXY heeft in de foyer een kleine tentoonstelling ingericht van de flyers die de club vanaf het begin tot nu heeft gemaakt. Volgens Nyeleti van Belle Freire, die de tentoonstelling bedacht, zijn flyers gewilde verzamelobjecten geworden: ze kent mensen die er hun muur mee hebben behangen. “Zelf heb ik ze ook een tijdlang fanatiek verzameld, omdat ze vaak heel mooi zijn, kleine kunstwerken. Ik heb een paar ingelijst.”

De eerste flyers van de RoXY waren simpele fotokopieën. De flyer voor de opening in 1987 was een zwart-wit foto met daarboven alleen de naam van de club. Door de jaren heen werden de flyers professioneler: fraaie ontwerpen, in kleur gedrukt op glad papier. Om extra op te vallen werden zo nu en dan andere materialen dan papier gebruikt. Van Belle Freire laat een delftsblauw tegeltje zien uit 1990, waarop de maandagenda van de club was afgedrukt.

Elke avond heeft in de RoXY een eigen karakter, dat wordt bepaald door de aankleding van de zaal en de muziekstijl die te horen is. Naast flyers waarop het programma van een hele maand wordt vermeld, maakt de club speciale flyers voor de wekelijks terugkerende avonden, die namen hebben als Juice of RealAudio. Voor de Juice-avond werd ooit een flyer in de vorm van een heuse asbak gemaakt - maar het was te veel werk om die in grote oplage te verspreiden; uiteindelijk zijn er maar twee gemaakt, die door de ontwerpers zelf waren geboetseerd.

Andere bijzondere flyers waren bedrukte crackers; een kwartetspel - “Daar is echt een run op geweest” - en plastic zakjes met water, voor een serie avonden die, in de aankleding van de zaal, de vier elementen als thema had. Voor een avond die Bon Appetit heette werden zakjes met plastic bestek verspreid, andere flyers werden gemaakt van fluweel of rubber.

Eind '92 maakte de RoXY een flyer in de vorm van een kerstkaart, waaraan een plastic zakje met zilveren glittertjes was vastgeniet. Een recent voorbeeld is de aankondiging van een week met Indiase muziek, in de vorm van een videoband-omslag: Bollywood - het Hollywood van Bombay, de verzamelnaam voor Indiase films.

Deze flyer is gemaakt door het ontwerperscollectief DEPT, dat onder andere voor zijn flyers een prijs kreeg van het Fonds voor de Beeldende Kunst voor grafische vormgeving. “Wij krijgen van de RoXY de gegevens door die er in elk geval op moeten, en worden verder vrij gelaten”, zegt Leo van Munster van DEPT, “Met zijn drieën bedenken we het thema voor een flyer.” Hij vindt het belangrijk om er meer van te maken dan alleen “een lekker plaatje”. Zo maakte DEPT een serie flyers voor de wekelijkse Flow-avond in de vorm van kleine boekjes, die elk een thema hadden: de natuur, westerns of speakers. “We krijgen de vrijheid om er een eigen mening in te verwerken. Soms nemen we de avond waarvoor de flyer is op de hak.”

Het aantal dance-parties is groter geworden, en daarmee ook de stapel flyers in de winkels. Volgens Van Belle Freire is het daardoor moeilijker geworden om op te vallen. Dat valt mee, vindt Van Munster. “Er wordt zo veel troep gemaakt dat de goede dingen er nog steeds uitspringen.”

Flyers verliezen hun nut op het moment dat de aangekondigde party is geweest, maar ze blijken als verzamelobject toch blijvende waarde te hebben. In een tentoonstelling over Nederlands design in San Francisco werden ook RoXY-flyers van DEPT getoond. Volgens Leo van Munster van DEPT geven flyers een tijdsbeeld: “Als je ze later terugziet herinneren ze je aan de parties en de sfeer van die tijd.”