Straaljagers als politiek steekspel

Volgens de rekenkamer van Rusland is IMF-geld in particuliere zakken verdwenen. De rekenkamer beschuldigt onder meer het ministerie van Financiën van fraude met een exportcontract voor MiG-jagers voor India.

MOSKOU, 23 SEPT. Het is weer tijd voor het vereffenen van een paar rekeningen. Als in Rusland de politieke macht in andere handen overgaat, blijft de justitie niet achter. De wisseling van de wacht in het Witte Huis, de residentie van de regering, heeft er de afgelopen maand al toe geleid dat sommige dossiers weer boven op de stapel zijn beland. Corruptie in Rusland is geen objectief gegeven, maar de subjectieve resultante van de machtsverhoudingen. Wie te paard zit, zwijgt. Wie er onverhoopt is afgevallen, trekt de beerput open.

Het spectaculairste justitiële mapje van de laatste weken is het dossier Mapo-Mig, een dossier waarin de geheimen liggen van een nooit geëffectueerd maar wel gefinancierd exportcontract voor MiG-vliegtuigen. Het is een oude zaak die al meer dan een jaar loopt. Afgelopen zondag suggereerde Venjamin Sokolov, voorzitter van de Russische rekenkamer, in een interview met de BBC dat ruim vierhonderd miljoen gulden financiële hulp van het IMF zou zijn verdwenen.

Wie er concreet rijker van is geworden, zei hij er niet bij. Vorige week heeft justitie drie zakenlui gearresteerd. Twee van dit trio zijn bij naam bekend: Maksim Tkatsjov en Dmitri Baranov, de eerste was financieel directeur van de vliegtuigproducent Mapo-Mig en de tweede bestuursvoorzitter van de bank Kredietunie. Over de naam van de derde wordt nog geheimzinnig gedaan. Maar één persoon duikt in dit verband weer op: Andrej Vavilov, de voormalige onderminister van Financiën die vorig jaar is overgestapt naar de Internationale Financierings Maatschappij MFK, een bank die in handen is van top-oligarch Vladimir Potanin. Het is dan ook geen toeval dat het dagblad Segodnja (Vandaag) het zaakje vorige week weer aan de vergetelheid ontrukte. Segodnja is namelijk in handen van Vladimir Goesinski, tot de ineenstorting van de financiële markten in Rusland een van de grotere concurrenten van Potanin.

De affaire begon eind 1996. De Russische regering gaf het bedrijf Mapo-Mig toen opdracht om een contract te sluiten voor de levering van MiG-29's. Het ministerie van Financiën moest daarbij helpen met middelen uit het overheidsbudget. Een paar maanden later, in februari 1997, stapte de directie van Mapo-Mig op onderminister Vavilov af met een verzoek om hulp. Hoewel het contract met India nog niet was getekend, had hij toch alvast 231 miljoen dollar nodig om met de bouw van de vliegtuigen te kunnen beginnen. Binnen een paar dagen had hij zijn geld binnen en wel in de vorm van obligaties op de binnenlandse valuta-leningen. Eind van die maand droeg Vavilov de Buitenlandse Handelsbank, die in de tijd van de Sovjet-Unie het monopolie had op alle buitenlandse valutatransacties, op om in totaal 150 miljoen dollar over te maken op de rekening van MFK bij de Bank of New York.

Vijf miljoen dollar ging die kant op, de rest werd bijgeschreven op een rekening van de Oneksimbank van Potanin. Kort daarop kreeg MFK nog eens nominaal 150 miljoen in valuta-obligaties uitgekeerd. De hele operatie kostte de schatkist, die terwille van een stabiele roebelkoers werd gespekt met harde valuta van het IMF, volgens de berekeningen van Segodnja 227 miljoen dollar. Bij al deze transactes waren ook nog een paar andere banken betrokken. Hoe verschillend ook qua naam, ze hadden allemaal gemeen dat de hoofdpersonen er zakelijke of bestuurlijke banden mee onderhielden.

Op zich waren deze financiële machinaties niet meer dan illegaal. Ware het niet dat de MiG's nooit zijn gebouwd en dus ook niet aan India zijn geleverd. Vavilov trok in de lente van 1997 aan zijn stutten, nam ontslag als onderminister van Financiën en vond niet toevallig onderdak als bestuursvoorzitter van MFK.

Min of meer tegelijktijd begon de procureur-generaal een strafrechterlijk onderzoek. Dat leidde indertijd tot enig rumoer. Consequenties bleven echter uit. Totdat Jeltsin op 23 augustus de regering-Kirijenko ontsloeg. Meteen ging het openbaar ministerie weer tot actie over. Eerst werd een oud-collega van Vavilov op het departement van Financiën van zijn bed gelicht op verdenking van fraude. Daarna kreeg ex-burgemeester Anatoli Sobtsjak van Sint-Petersburg de justitie op zijn dak. En toen de naam van Vavilov viel als mogelijke nieuwe minister van Financiën was hij aan de beurt.