Philips: recordinkoper aandelen

Op de avond van de 19-de oktober 1987 belde voorzitter J. Phelan van de Amerikaanse effectenbeurs de grote zakenbanken die de koersen op Wall Street kunnen maken en breken. Totale wanorde dreigde in het mekka van het kapitalisme. De graadmeter van de beurs was die dag met 22 procent gedaald. 'Kunnen jullie je klanten in het bedrijfsleven niet bellen', smeekte Phelan de zakenbankiers. Ondernemingen moeten nu hun eigen aandelen inkopen en de beurskoersen steunen.

Philips-topman C. Boonstra, toendertijd werkzaam bij de Amerikaanse gigant Sara Lee (voeding en persoonlijke verzorging), kent het klappen van de zweep. Samen met een winstwaarschuwing meldde Philips maandag het grootste programma voor de inkoop van eigen aandelen dat een Nederlandse beursgenoteerde onderneming tot nu toe heeft aangekondigd. Philips wil acht procent van zijn aandelenkapitaal inkopen. Daarmee is bijna drie miljard gulden gemoeid.

Door zelf aandelen in te kopen reduceert Philips het aantal winstgerechtigde aandelen, terwijl de nettowinst gelijk blijft. Gevolg: de winst per aandeel, het kengetal dat beleggers en analisten interesseert, gaat omhoog en dat leidt onder normale omstandigheden tot betere beursprestaties van het aandeel.

Nu de beurskoersen zo zijn gedaald, zijn het ideale tijden om eigen aandelen in te kopen, zeggen analisten en vermogensbeheerders. Begin dit jaar becijferden analisten van ABN Amro dat het Nederlandse beursgenoteerde bedrijfsleven zo'n 60 miljard gulden overtollig kasgeld had dat maar weinig rendement opleverde.

Van Ommeren (tankopslag) kocht onlangs bijna tien procent van zijn aandelen in. Ook KLM heeft op deze manier zijn aandeelhoudersstructuur verbeterd, door de gewone aandelen van de overheid te kopen. “Voor driekwart van de middelgrote bedrijven op de beurs zou aandeleninkoop een godsgeschenk zijn”, zegt een vermogensbeheerder.

Philips heeft het motief (de winstwaarschuwing). Philips is er toe in staat (15 miljard gulden uit de binnenkort afgeronde verkoop van dochter Polygram). Maar de gelegenheid, dat is nog een probleem. Tussen droom en daad staat hier de fiscus. In Nederland is de inkoop van eigen aandelen door een onderneming fiscaal onaantrekkelijk. De fiscus beschouwt de inkoop als een verkapte dividenduitkering. Doordat zij niet kan traceren wie de gelukkige beleggers zijn (de aandelen van Philips staan niet op naam van de belegger, maar worden anoniem verhandeld ter effectenbeurs), belast de fiscus de onderneming. Over het verschil tussen de inkoopprijs en de nominale waarde die op de aandelen staat heft de belastingdienst eenderde. Tenminste, als de aandelen worden ingekocht en vervolgens ook worden ingetrokken. Door dat laatste achterwege te laten kan Philips belastingbetaling nog even rekken, zo vermoeden financiële experts. Intussen kan de VNO/NCW-Shell-Philips-bankenlobby bij het kabinet voor fiscale versoepeling van de inkoopregels geïntensiveerd worden.