Monument voor een Spaanse schandvlek

Benalup is een klein dorpje op het platteland van Andalusië. De meeste Spanjaarden halen hun schouders op als je er naar vraagt, maar dat verandert snel als ze de oorspronkelijke naam van het stadje horen. Voor de burgeroorlog heette Benalup Casas Viejas. En onlangs besloot de socialistische gemeenteraad de oude naam weer in ere te herstellen.

“Casas Viejas was een taboe”, zegt burgemeester Paco González Cabaña. “Maar het wordt tijd het collectieve geheugen weer op te frissen.” We staan op het jaarfeest van het dorp. Achterin de tent dansen jongens en meisjes Sevillanas op een oorverdovende Flamenco die uit de geluidsboxen schettert. De familie kijkt tevreden toe vanaf klapstoeltjes. De warme lucht is verzadigd van Manzanilla-sherry en zware Ducados sigaretten.

Op een koele dag in 1933 werden hier de landeigenaars en de pastoor het dorp uitgejaagd, achternagezeten door enkele dorpelingen gewapend met geweren. Aanvoerder van het clubje was een oude anarchist bijgenaamd Seisdedos, Zesvingers, die zijn bijnaam dankte aan een extra pink. Seisdedos had gehoord dat in Barcelona een opstand van anarchistische militairen was begonnen. En hij besloot dat het uur gekomen was om het 'communismo libertario' in Casas Viejas te stichten. Als er ooit een einde gemaakt kon worden aan de schaamteloze uitbuiting van de dagloners door grootgrondbezitters, dan was het nú.

Aanvankelijk liep de revolutie op rolletjes. De burgemeester besloot zich over te geven, de zwart-rode vlag van de anarchisten wapperde fier op het dorpshuis. Maar de agenten van de lokale Guardia Civil bleken minder genegen de wapens neer te leggen. In plaats daarvan vroegen ze aan het nabijgelegen Medina Sidonia om versterking.

Een detachement speciaal opgeleide oproerpolitie onder leiding van kapitein Rojas marcheerde het dorp binnen. Seisdedos verschanste zich in zijn huis samen met zijn dochter Libertaria en nog enkele aanhangers. De anarchisten hielden een nacht lang stand en wisten zelfs twee agenten dood te schieten.

Razend van woede gaf kapitein Rojas bij het ochtendgloren opdracht het huis van Seisdedos met benzine te overgieten en in brand te steken. De anarchisten verbrandden levend. Om de schrik er meteen goed in te brengen liet de kapitein de gevangenen in hun buik schieten. In totaal verloren 25 dorpelingen het leven.

Het meedogenloze optreden van kapitein Rojas bracht de regering van republikeinen en socialisten onder leiding van premier Manuel Azaña in grote verlegenheid. Hoewel Azaña nooit opdracht had gegeven tot de wreedheden, beschuldigde de rechtse oppositie - die eigenlijk het liefst alle anarchisten aan de hoogste boom zag hangen - het kabinet van een slachtpartij. Republikeinen en socialisten raakten hopeloos in de clinch met de radicalere fracties en de regeringscoalitie verloor de verkiezingen later in het jaar. Casas Viejas droeg bij aan de verwarring die zou eindigen in de burgeroorlog.

Na de burgeroorlog moest de naamswijziging in Benalup, naam van een moorse vestingstoren nabij het dorp, de herinnering aan de moordpartij uitwissen. Franco, die graag mocht logeren in een nabijgelegen landgoed, hield niet van een bloederig imago voor de Guardia Civil en nog minder van een bedevaartoord voor anarchisten. En omdat links Spanje evenmin graag werd herinnerd aan Azaña's onvermogen om de oproertroepen in de hand te houden, accepteerde iedereen de nieuwe naam.

Maar nu heeft de socialistische gemeenteraad van Benalup besloten om Casas Viejas in ere te herstellen. Nieuwe naamborden zijn in de maak, landkaarten worden aangepast. Een prijsvraag is uitgeschreven voor een monument ter herinnering aan de opstand van Seisdedos.

“Ook ik ben, zoals de meesten hier, een beetje anarchist”, verklaart burgemeester Paco González het postume eerbetoon. Als alles volgens plan verloopt komt zijn partijgenoot en ex-premier Felipe González het beeld onthullen, zo verklapt hij.

De socialist González die een beeld onthult dat herinnert aan een anarchistische opstand die een centrum-linkse regering ten val bracht: is dat niet wat surrealistisch? Maar de burgemeester heeft een echt Spaanse verklaring bij de hand. Hij ziet in González de aangewezen persoon om het beeld te onthullen, omdat de ex-premier, net als Azaña, het slachtoffer is geworden van rechtse propaganda.

Aan die uitleg had ik niet gedacht. Wat zou Seisdedos hiervan hebben gevonden? Straks verrijst er een golfterrein op de weide waar hij de pastoor het dorp uitjoeg. Een nieuw hotel is al in aanbouw.