Sensationeel, maar vooral saai

De uitzending van het volledige verhoor van president Clinton over de affaire-Lewinsky was niet de genadeslag die velen in Washington hadden voorspeld. Het meer dan vier uur durende schouwspel gaf geen beslissende wending aan de crisis die Clintons presidentschap bedreigt.

WASHINGTON, 22 SEPT. Het verhoor van president Clinton is een gebeurtenis die nog lang zal naklinken in de Amerikaanse geschiedenis. Op de televisie en het Internet konden Amerika en de wereld zien hoe de president van de Verenigde Staten onder ede ondervraagd werd over de seksuele bijzonderheden van een buitenechtelijke affaire. Na alles wat Clinton en Amerika de afgelopen maanden hebben doorgemaakt, was het gemakkelijk om na enkele uren kijken uit het oog te verliezen hoe ondenkbaar een dergelijk verhoor, laat staan een dergelijke tv-uitzending, tot voor kort nog was.

Had Monica Lewinsky de president oraal bevredigd? Beschouwde hij het inbrengen van objecten in de geslachtsdelen van iemand anders als seksueel contact? Wist hij hoe de veelbesproken vlekken op de jurk van Lewinsky terecht waren gekomen? Niet alleen werden die vragen gesteld en uitgezonden, er keek nauwelijks nog iemand van op. Acht maanden na het begin van het schandaal was het verhoor voor menige televisiekijker niet sensationeel, maar vooral saai.

Na alle informatie uit het rapport van onafhankelijk aanklager Kenneth Starr, dat op 11 september openbaar werd gemaakt, leverde de videoband met Clintons ondervraging nog maar weinig hard nieuws op. Ook dramatische gebeurtenissen bleven uit: de president verloor zijn zelfbeheersing niet, zoals niet zo heel erg betrouwbare bronnen de media hadden wijsgemaakt, hij stormde de kamer niet uit en hij gebruikte ook geen krachttermen. En zijn ondervragers, onafhankelijke aanklager Starr en drie van zijn medewerkers, pakten Clinton niet erg hard aan. Alle betrokkenen maakten de indruk dat ze heel goed beseften dat dit verhoor, dat op 17 augustus plaatshad in het Witte Huis, wel eens op korte termijn openbaar gemaakt kon worden.

Aanvankelijk maakte Clinton een nerveuze indruk. Zijn voormalige medewerker George Stephanopoulos, commentator voor het televisiestation ABC, verklaarde zelfs dat hij nog nooit zo'n angst in de ogen van zijn voormalige baas had gezien. Maar allengs raakte de president zelfverzekerder, zelfs in zijn uitvluchten. En soms was hij zelfs uitdagend in zijn kritiek op het onderzoek van Starr.

De ondervraging maakte pijnlijk duidelijk hoe moeilijk de positie is waarin Clinton nu verkeert. De juridische argumenten waarmee hij volhoudt dat hij geen meineed heeft gepleegd zijn in het dagelijks leven lachwekkend en in de politiek onhoudbaar. Clinton houdt vol dat hij in januari tegenover de advocaten van Paula Jones niet loog toen hij ontkende dat hij seksuele relaties met Lewinsky had: de definitie van seks die hem toen was voorgelegd zou geen betrekking hebben op orale seks. De gemiddelde Amerikaan, betoogde Clinton, beschouwt een relatie alleen als seksueel, wanneer er van geslachtsgemeenschap sprake is.

Van groot belang voor het verdere verloop van de crisis is nu hoe het Amerikaanse publiek op de televisiebeelden van gisteren reageert. Naar verwachting zal het enkele dagen duren voor opiniepeilingen daar opheldering over kunnen geven. Geloven de Amerikanen dat Clinton hun vertrouwen verspeeld heeft? Hebben ze hun buik vol van zijn woordenwegerij, zijn strijdlustige verontschuldigingen en in het algemeen van zijn schandalen? Of willen ze hem nog niet opgeven, zien ze hem als een slachtoffer van overijverige aanklagers, die alleen geïnteresseerd zijn in seks - vrijwel het enige onderwerp dat in het verhoor aan de orde kwam?

De eerste reacties op Capitol Hill suggereren dat het verhoor zowel aanhangers als tegenstanders van Clinton in hun standpunt heeft gesterkt. De aanhangers zijn opgelucht dat Clintons getuigenis niet zo gênant was als voorspeld, de tegenstanders beschouwen de getuigenis als een overduidelijk geval van meineed.

De meeste politici volgen met argusogen hoe de publieke opinie zich de komende dagen ontwikkelt, niet alleen in het land, maar ook in hun eigen kiesdistricten. Dat de rest van de wereld niet begrijpt wat Amerika zichzelf aandoet deert de meeste politici weinig. Maar hun eigen achterban willen ze niet van zich vervreemden, zeker niet zo kort voor de tussentijdse verkiezingen voor het Congres, op 3 november, en zeker niet over zoiets belangrijks als de eventuele impeachment van de president.

Het Witte Huis hoopt nog altijd te kunnen voorkomen dat de commissie voor Justitie van het Huis van Afgevaardigden besluit om een formeel impeachment-onderzoek in te stellen. Adviseurs van de president proberen de Republikeinse leiders in het Congres te interesseren in een snelle oplossing van het drama, waarbij de president berispt wordt maar wel kan aanblijven. Maar onder de Republikeinen lijkt er voor een dergelijke oplossing nauwelijks belangstelling te bestaan.

Mensen die Clinton kennen zeggen dat het uitgesloten is dat hij aftreedt zolang er ook maar een klein kansje bestaat dat hij een impeachment overleeft. Dat betekent dat Clinton en Amerika zich moeten opmaken voor een slepende affaire die het presidentschap steeds wat zwakker maakt - de druppelmarteling, in de woorden van een Democratische senator. De televisievoorstelling van gisteren was één druppel. De volgende zou de vertoning kunnen zijn van Clintons ondervraging door de advocaten van Paula Jones, waarvan de videoband sinds gisteren ook in het bezit is van het Huis van Afgevaardigden.