Pretoria stelt orde op zaken in chaotisch buurlandje

Vanmorgen trok het Zuid-Afrikaanse leger voor het eerst de grens met het bergstaatje Lesotho over. De regering daar had te kennen gegeven dat ze de controle kwijt was.

OHANNESBURG, 22 SEPT. Zuid-Afrika heeft de vorm van een schilderspalet. En op de plaats van het duimgat ligt een bergstaatje, het koninkrijk Lesotho. Het is een oude, onvervulde wens van achtereenvolgende regeringen in Pretoria om dat gat 'op te vullen' door het (Ba-)Sotho-volk op te slokken in de republiek. De invasie van vanmorgen door het Zuid-Afrikaanse leger is het eerste officiële militaire ingrijpen door het machtige buurland.

De Lesothaanse oppositie las er meteen een annexatie in. Mamello Morrison, woordvoerster van de Nationale Partij van Basutoland (BNP), zei voor de Zuid-Afrikaanse radio: “We weten dat Zuid-Afrika van Lesotho een tiende provincie wil maken. Nu heeft president Mandela soldaten gestuurd om onschuldige Basotho's die strijden voor hun democratische rechten af te slachten, het is een schande”.

Maar de waarnemend president van Zuid-Afrika, minister van Binnenlandse Zaken Mangosotho Buthelezi, die het besluit tot de invasie nam, liet vandaag in een verklaring weten dat “herstel van orde en gezag” het enige doel is, daarna zal het Zuid-Afrikaanse leger zich “zo snel mogelijk” weer terugtrekken. Buthelezi heeft ongetwijfeld telefonisch overleg gevoerd met president Mandela, die in New York bij de Verenigde Naties is en met vice-president Thabo Mbeki (die verblijft in het Verre Oosten), maar het is een curieus toeval dat de Lesothaanse crisis juist onder hem tot een climax komt.

Chief Buthelezi is tevens leider van de Zoeloes en niet wars van een 'groot Zuid-Afrikaans rijk'.

De militaire interventie is niet een zelfstandig besluit van Zuid-Afrika geweest, de regering in Pretoria handelt namens de Ontwikkelingsgemeenschap van Zuidelijk Afrika (SADC). 200 militairen uit Botswana, eveneens lid van de SADC, verblijven aan de grens tussen Zuid-Afrika en Lesotho en zouden naar verwachting later vandaag oprukken.

Na de invasie van vanmorgen ontstond er een sterk anti-Zuid-Afrikaanse sfeer in de hoofdstad Maseru. Auto's met Zuid-Afrikaanse nummerborden werden met stenen bekogeld. Verslaggevers van de Zuid-Afrikaanse televisie moesten rennen voor hun leven.

Lesotho is een voormalig Brits protectoraat, dat door Londen uit handen van de Zuid-Afrikanen werd gehouden. In 1966 kreeg het onafhankelijkheid als een constitutionele monarchie, maar de economische mogelijkheden van de enclave zijn zeer beperkt. Economisch is het land daarom volledig overgeleverd aan Zuid-Afrika. Drie miljoen Sotho's wonen over de grens; Lesotho zelf heeft twee miljoen inwoners, terwijl van de mannelijke beroepsbevolking niet minder dan zestig procent in Zuid-Afrika werkt, voornamelijk in de mijnindustrie.

Hoewel het land op papier democratisch is, zijn er in 32 jaar pas drie keer verkiezingen geweest en greep het leger een aantal malen de macht.De jongste gang naar de stembus, op 23 mei van dit jaar, leverde het regerende Lesotho Congres voor Democratie (LCD) 63 van de 65 zetels op. De oppositie betichtte de regering meteen van fraude. Maar een internationale onderzoekscommissie, bestaande uit vertegenwoordigers van Zuid-Afrika, Zimbabwe en Botswana, kwam na uitgebreide inspectie tot de slotsom dat er weliswaar onregelmatigheden hadden plaatsgehad, maar dat de voorstelling van de oppositie van een 'totale vervalsing' ongegrond was.

Aanhangers van de oppositie bezetten enkele weken geleden het binnenhof van het koninklijk paleis en weigerden te vertrekken voordat de verkiezingen zouden zijn geannuleerd. Het parlement functioneerde niet meer, scholen en overheidsgebouwen werden door aanhangers van de oppositie met harde hand gesloten. Delen van het 2.000 man tellende leger sloten zich bij de oppositie aan. Vanaf afgelopen zondag had het land feitelijk geen bestuur meer. Premier Pakalitha Mosisili gaf gisteren toe de controle over het land en het leger kwijt te zijn. Zijn zittende LCD-regering was niet langer in staat de orde te herstellen en de oppositie bleek tot haar eigen frustratie niet bij machte de leiding over te nemen.

In die patstelling zag de premier in overleg met koning Letsie III nog maar één oplossing: vragen om ingrijpen van buitenaf, hetgeen volgens het verdrag van de SADC-landen legitiem is. Om vijf uur vanmorgen trokken Zuid-Afrikaanse legereenheden voor het eerst in de geschiedenis de grens met Lesotho over.