Mega-combinatie Oneworld kaapt interessante partners weg; Dreiging voor KLM uit Azië

KLM vormt met zijn Amerikaanse partner Northwest Airlines operationeel een van de succesvolste allianties in de luchtvaart. De gisteren opgerichte combinatie Oneworld zet dat 'succes' sterk onder druk.

ROTTERDAM, 22 SEPT. De verhoudingen in de wereld van de internationale luchtvaart beginnen zich na de vorming van Oneworld - het megaverbond dat British Airways en American Airways met een aantal partners gisteren in Londen aankondigden - duidelijk af te bakenen. Op de drempel van de eenentwintigste eeuw zijn er nu vier mega-allianties in de luchtvaart, die bijna de helft van al het luchtverkeer in de wereld beheersen. Dat de KLM zich op deze steeds sterker concentrerende 'vechtmarkt' één van de hoofdrolspelers mag noemen, heeft het in niet geringe mate te danken aan voormalig minister van Verkeer Maij-Weggen.

De Amerikanen boden deze minister in feite ongevraagd een zeer genereus en liberaal luchtvaartverdrag aan dat een einde zou maken aan alle restricties op vluchten tussen de VS en Nederland. Dat stelde de KLM in staat naar elke bestemming in het andere land te vliegen en vandaar weer door te vliegen naar derde landen. De voordelen voor de KLM in de grote VS waren natuurlijk spectaculair. Omgekeerd konden de Amerikaanse airlines niet echt wakker liggen van de optie om voortaan ook Rotterdam of Eelde te mogen aandoen.

Waarom kozen de Amerikanen dan toch voor Nederland? Door het gereguleerde Europa met kleine stukjes - te beginnen in Nederland - open te breken, hoopten de Amerikanen geleidelijk ook grotere Europese landen, waar voor hen wel degelijk voordeel valt te behalen, over de streep te trekken voor hun 'open skies'. Dat lukte bijna volledig. Na Nederland ging ook een tiental kleinere Europese landen overstag. Maar ook Duitsland (Lufthansa) bezweek voor de Amerikaanse verleiding. De Europese Commissie deed toen nog een poging om al dat 'open skies'-overleg naar een centraal-Europees niveau te tillen en te annexeren om er zo meer uit te halen, maar tevergeefs. Het zogeheten 'code-sharing' (het gezamenlijk uitvoeren van vluchten onder één nummer) stelde de KLM en Northwest ten opzichte van de concurrentie in staat al vroegtijdig operationeel een fantastisch netwerk op te bouwen en ook financieel uit te groeien tot een van de succesvolste allianties in de luchtvaart.

Pas toen giganten in de luchtvaart als British Airways en American Airlines ook 'code-sharing' met elkaar wilden, kwamen de mededingingsautoriteiten in de VS en Europa in het geweer. Nog steeds hebben BA en AA geen toestemming van de mededingingsautoriteiten tot volledige integratie van de wederzijdse luchtvaartbelangen. Terwijl grote Europese car- riërs als KLM en Lufthansa al jaren profiteren van het 'open-skies'-verdrag met de VS.

Maar inmiddels dreigt KLM het slachtoffer te worden van de wet van de remmende voorsprong. “Voordat de integratie bij Oneworld is voltrokken, is het al volgend jaar zomer”, zegt een analist. “Tegen die tijd hebben BA en AA misschien ook al 'code-sharing'. Dan gaat het spel pas echt beginnen en heeft de KLM toch een probleem.”

Verder noemt hij het een gemiste kans dat Oneworld Cathay Pacific uit Hongkong voor de neus van KLM heeft weggekaapt. Via het ultramoderne in zee gebouwde nieuwe vliegveld Chek Lap Kok was een alliantie met Cathay Pacific voor KLM/Northwest een ideale toegang tot de Chinese markt geweest. Nu zullen zij zich met lokale partners op deze markt moeten behelpen.

De trage keuze voor een Aziatische partner heeft gisteren bij het cabinepersoneel (verenigd in de VNC) van de KLM al geleid tot de nodige kritiek. KLM Cargo heeft in Azië wel een aantal interessante samenwerkingsverbanden. De vrachtafdeling werkt al jaren samen met het Japanse Nippon Cargo en heeft sinds vorig jaar een succesvol samenwerkingsverband met Malaysian Airlines. Ook met de Indonesische maatschappij Garuda wordt al samengewerkt, waarbij wordt gekeken naar een nog intensiever samenwerkingsverband.

Maar met name Northwest wordt ongeduldig en wil snel zaken doen in Azië, een regio die door de Amerikanen van minstens zo groot belang wordt geacht als Europa. Tokio is een belangrijke 'hub' (draaipunt) voor Northwest. Maar de KLM en Northwest zijn door het ontbreken van een echt geschikte partner in Azië veel beperkter in hun operationele mogelijkheden dan in Europa en de VS.