Meciar beheerst economie Slowakije

Economische en politieke macht zijn onder de Slowaakse premier Meciar innig verweven geraakt. Mocht de oppositie deze week de verkiezingen winnen, dan heeft ze daarmee nog niet de economische controle.

KOŠICE, 22 SEPT. 'God weet van wie dit land eigenlijk is.' Miro Pollak kan nauwelijks lachen om zijn eigen grapje. Het gaat over de manier waarop een handjevol trouwe aanhangers van premier Vladimir Meciar meerderheidsbelangen heeft weten te verwerven in de belangrijkste geprivatiseerde staatsbedrijven. Het Nationale Eigendom Fonds (de Slowaakse 'Treuhand') heeft de Meciar-vriendenclub geen strobreed in de weg gelegd. Pollak was twee keer lid van het Slowaakse parlement voor de Slowaakse christen-democraten (KDH), bij de verkiezingen van komende vrijdag en zaterdag is hij kandidaat voor de SDK, de Slowaakse democratische coalitie.

Pollak zat er met zijn neus bovenop toen premier Meciar in het voorjaar van 1994 Slowakijes grootste staalbedrijf VSZ (Oost-Slowaakse IJzerwerken) overdeed aan zijn vriendje Alexander Rezeš. VSZ wordt nu geleid door de zoon van Rezeš. Vader Rezeš tovert als Meciars campagneleider bij de verkiezingen, aanstaande vrijdag en zaterdag, het ene konijn na het andere uit zijn hoed. Vorige week wist hij het Duitse model Claudia Schiffer zo gek te krijgen aan de hand van Meciar een stukje autoweg te openen. Dit weekeinde zorgde hij ervoor dat Meciar op campagne kon pronken met Claudia Cardinale. In Košice liet hij zondag zelfs de Franse acteur Gerard Depardieu opdraven voor een uitzinnige menigte in het sportstadion. Aan geld kennelijk geen gebrek.

De overname van het staalconcern was een typisch voorbeeld van privatisering op zijn Slowaaks. Formeel verliep de privatisering via de uitgifte van coupons. Althans voor 50 procent. De rest werd direct verkocht en Rezeš werd met een aandeel van waarschijnlijk niet meer dan 10 procent de grootste aandeelhouder en dus de baas. Van bescherming van de kleine aandeelhouder heeft in Slowakije nog nooit iemand gehoord.

VSZ biedt werk aan ruim twintigduizend mensen en is veruit de belangrijkste werkgever in Košice. Indirect danken zeker zestigduizend mensen in Oost-Slowakije hun bestaan aan deze stoomspuwende gigant. En niet alleen de inwoners van Košice, ook Slowakije zelf dankt een deel van zijn positieve economische prestaties van de afgelopen jaren aan VSZ. De fabriek is goed voor zo'n tien procent van het BNP.

Pollak is ervan overtuigd dat Rezeš feitelijk nooit een cent heeft betaald voor VSZ. Hij heeft zijn aankoop kunnen financieren via goedkope leningen en dankzij aanzienlijke belastingvoordelen. VSZ is de basis geworden van Rezeš' imperium. Naast het staalconcern bezit hij onder meer de Slowaakse luchtvaartmaatschappij en een bank.

Het ondemocratisch optreden van de regering Meciar tegen de oppositie en de Hongaarse minderheid is het land de afgelopen jaren op forse kritiek uit het buitenland komen te staan. Met Meciar aan het hoofd van de regering hoeft Slowakije voorlopig niet te rekenen op toetreding tot de Europese Unie of de NAVO.

Toch heeft de Slowaakse economie onder de regering Meciar verrassend goede resultaten te zien gegeven. De scheiding van Tsjechië in 1993 kwam in Slowakije hard aan; de economie kromp dat jaar met vier procent. Het jaar daarop werd die teruggang echter al goedgemaakt. Vorig jaar bedroeg de economische groei liefst 6,5 procent, de inflatie 6,1 procent en de werkloosheid 12,5 procent.

Bedrijven als VSZ en meer dan duizend andere geprivatiseerde staatsbedrijven draaiden op volle toeren. Misschien was de privatisering niet helemaal doorzichtig verlopen, zo kwamen buitenlandse experts al snel met een verklaring, de bedrijven werden tenminste geleid door goede managers en daar was ook wat voor te zeggen. In Slowakije ging nou eenmaal alles anders.

Maar aan de vooravond van de verkiezingen begint het economische kaartenhuis van de Meciar-vriendenclub te wankelen. Buitenlandse investeerders zijn weggebleven en het begrotingstekort neemt schrikbarend toe, net als de nationale schuldenlast. De groei begint af te nemen en de werkloosheid wordt hoger.

Miro Pollak schetst een zeer somber scenario. Volgens de Slowaakse oppositie heeft een klein groepje politieke medestanders van premier Meciar de meeste geprivatiseerde staatsbedrijven leeggeroofd. Pollak maakt zich zelfs zorgen over het voortbestaan van de staalgigant in Košice. En niet ten onrechte.

Vier jaar lang heeft Rezeš nagenoeg zijn gang kunnen gaan in de Slowaakse economie. Met de staalfabriek als basis heeft hij zich kunnen verrijken door goedkope import van grondstoffen uit Oekraïne en Rusland, door de Investicná a Rozvojová Banka (IRB bank) op te kopen heeft hij zijn economische avonturen weten te financieren en toen de bank leegraakte, verwierf hij een meerderheid in Slovenská Poist'ovna, de grootste verzekeraar van het land.

Rezeš is misschien de grootste, maar zeker niet de enige die de afgelopen jaren goed zaken heeft gedaan ten koste van burger en staat. Volgens Eugen Jurzyca, leider van het onafhankelijke Centrum voor Economische Ontwikkeling, is de situatie kritiek. “Deze regering weet het economisch net uit te zingen tot de verkiezingen, de volgende regering zal geen cent in de schatkist vinden.”

En die volgende regering zal volgens de peilingen niet meer geleid worden door Meciar en zijn HZDS (Beweging voor een Democratische Slowakije), maar door de oppositie.

Politieke en economische macht zijn in het Slowakije van Meciar onlosmakelijk met elkaar verbonden geraakt. Als de oppositie inderdaad gaat winnen, krijgt zij voorlopig de politieke macht in handen. De economische macht blijft echter, ongeacht de uitkomst van de verkiezingen, stevig in handen van de Meciar-vriendenclub.