Rodelinda na 25 jaar heel anders

Voorstelling: Rodelinda van G.F. Händel door het Onafhankelijk Toneel en het Combattimento Consort o.l.v. Jan Willem de Vriend. Gezien: 20/9 Stadstheater Zoetermeer. Herhalingen: 29/9 Groningen; 2/10 Utrecht; 4/10 Carré Amsterdam en april/mei.

Geen groter verschil in muzikaal-stilistische en theatraal-dramatische opvattingen is denkbaar dan tussen de eerste productie die ik in 1973 zag van Händels Rodelinda bij de Nederlandse Opera en de uitvoering die het Onafhankelijk Toneel gisteravond presenteerde. De vijfentwintig jaar daartussen brachten andere en nieuwe inzichten op vrijwel elk gebied, zodat aanzicht, muzikale uitvoering en de dramatische betekenis van een operavoorstelling radicaal zijn veranderd. Tekenend is al dat het Onafhankelijk Toneel na Mozarts Cosi fan tutte, Strawinsky's The Rake's Progress en Monteverdi's L'Incoronazione di Poppea met Rodelinda nu al zijn vierde operaproductie brengt en met een consistente uitvoeringsstijl een eigen opera-traditie heeft geschapen.

In 1973 ging Rodelinda in het Holland Festival met de wereldberoemde coloratuursopraan Joan Sutherland in de titelrol, begeleid door het Nederlands Kamerorkest onder leiding van Richard Bonynge. De voorstelling werd met superieure en spectaculaire virtuositeit gezongen. De decors van ragfijne hekwerken met klassicistische elementen en uitbundig barokke versieringen daalden uit de hemel en stegen weer op zonder de grond te hebben geraakt.

De voorstelling was niet van deze wereld en de kostumering overtrof verre de gala-uitdossing van koningen en prinsessen op oude schilderijen. Het geheel was in goud en zilver gehouden - zelfs de pages die de zitbankjes met sierlijke pasjes op- en afdroegen waren goud en zilver geschminkt. Alles straalde in een onbeschrijflijke elegantie. Het was een visioen van een rijk voorbij verleden.

Ook het Onafhankelijk Toneel brengt Rodelinda in fraaie decors met verwijzingen naar oude en klassicistische architectuur. Maar de opera speelt zich af in het heden. Het is oorlog, zo ongeveer als in het voormalige Joegoslavië, we zien een begraafplaats, er hangen affiches met foto's van doden en vermisten, een jongetje bekijkt de labels aan de opgestapelde lijkkisten. Soldaten lopen rond met stenguns, hier heersen terreur en dood.

De handeling van de opera is elke seconde duidelijk, niet alleen dankzij de boventiteling, maar ook omdat de enscenering voortdurend de onderlinge conflicten duidelijk maakt. Rodelinda wordt belaagd door de machtsbeluste Grimoaldo, bijgestaan door de niets ontziende militair Garibaldo.

Wat er allemaal gebeurt is verschrikkelijk, de zangers geven dat ook duidelijk aan met expressieve zang, die met soms hartverscheurend lijden de ziel doorsnijdt. De cast levert zingend en acterend uitstekend ensemble-werk op hoog niveau: Sophie Daneman (Rodelinda), Ryland Angel (Bertarido), Mark Padmore (Grimoaldo), Marijana Maijanvic (Eduige), Robert Expert (Unulfo) en Frans Fiselier (Garibaldo). Ook de inkervende orkestrale uitvoering van het Combattimento Consort draagt daar steeds aan bij. De 'authentieke' richting in de muziek doet zijn invloed gelden: ook door de countertenoren hier is geen sprake van onbekommerde welluidendheid.

Dat was vijfentwintig jaar geleden anders. De opera scheen over niets te gaan en leek slechts bedoeld om te epateren. Er was geen boventiteling, als de synopsis niet erg goed gelezen was, besefte het publiek niet of nauwelijks waarover de opera ging. Het orkest speelde alleen maar mooi, de voorstelling was een zinnenverrukkend feest voor oog en oor, in de Amsterdamse Stadsschouwburg genoot men als nooit tevoren. Zelf was ik een week schor van het bravo-geroep voor het verbijsterende fenomeen Joan Sutherland.

De voorstelling van het Onafhankelijk Toneel is een perfecte eenheid: de regie van Mirjam Koen en Gerrit Timmers vloeit voort uit de decors van Gerrit Timmers. Er zijn sterke en wrange beelden. Grimoaldo baseert zijn liefde voor Rodelinda op de dood van haar man en hij verklaart haar zijn liefde door de as uit een urn op de grond te strooien in de vorm van een hart.