Derde weg wil nieuw evenwicht

Vernieuwen en samenwerken en een alliantie tussen vooruitgang en rechtvaardigheid - dat is het streven van de derde weg en het Nieuwe Labour is druk doende dit streven in de praktijk te brengen. Anders dan Jonathan Eyal vindt Tony Blair dat wel degelijk sprake is van iets nieuws. De derde weg is niet alleen een compromis tussen links en rechts, er is sprake van een nieuwe richting binnen centrum-links.

De derde weg is de weg naar vernieuwing en welslagen voor de moderne sociaal-democratie. Het is meer dan een compromis tussen links en rechts. De derde weg streeft ernaar de essentiële waarden van het politieke centrum en centrum-links toe te passen op een wereld waarin fundamentele maatschappelijke en economische veranderingen gaande zijn, en dat niet gehinderd door verouderde ideologieën.

De uitdaging waarvoor we staan is enorm - mondiale markten, hardnekkige armoede en sociaal isolement, toenemende criminaliteit, uiteenvallende gezinnen, de veranderende rol van de vrouw, een revolutie in technologie en de wereld van ons werk, een wijdverbreide afkeer van de politiek en het verlangen naar verdergaande democratische hervormingen en voorts legio kwesties van milieu en veiligheid die internationaal optreden vergen.

Mensen verlangen leiderschap. Zij willen weten hoe ze zich met succes kunnen aanpassen, hoe ze in die veranderende wereld voor stabiliteit en veiligheid kunnen zorgen.

Zij huldigen de traditionele centrum-linkse waarden - solidariteit, sociale rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid en ontplooiingsmogelijkheden. Maar ze weten dat we verouderde denkwijzen resoluut achter ons moeten laten, zoals de fixatie van traditioneel links op staatscontrole, hoge belastingen en de belangen van de werkenden; of het laissez-faire van nieuw rechts dat een eng individualisme verkondigt en het geloof dat vrije markten een oplossing voor alle problemen bieden.

De derde weg vormt een nieuwe richting binnen centrum-links. De afgelopen eeuw is links gedomineerd door twee kampen: een fundamentalistisch links dat staatscontrole als een doel op zichzelf beschouwde, en een meer gematigd links dat deze koers in essentie aanvaardde maar voorstander was van het compromis. De derde weg is een serieuze heroverweging, die vitaliteit put uit de hereniging van de twee grote stromingen op de politieke linkervleugel, het democratisch socialisme en het liberalisme, waarvan het uit elkaar gaan deze eeuw zo verzwakkend heeft gewerkt op de progressieve politiek in heel de westerse wereld.

Het oude links en het nieuwe rechts vertonen zich verspreid over Europa in verschillende gedaanten. Er bestaat geen blauwdruk voor de derde weg. Maar Europa's progressieve partijen hebben gemeenschappelijke waarden, en we zijn allen doende ons aan te passen aan de eisen van de nieuwe tijd.

In lange jaren van oppositie werd de Britse Labour-partij beschouwd - hoe onterecht ook - als de partij van grote regeringsinvloed en nationalisatie, anti-bedrijfsleven, halfslachtig tegenover criminaliteit, zonder aandacht voor het gezinsleven, gedomineerd door pressiegroepen, voorstandster van méér belastingen en overheidsuitgaven over de hele linie.

We werden ook beschouwd als slechte bewindvoerders over openbare voorzieningen, die onder de plak van de vakbonden zaten en onvoldoende aandacht hadden voor keuze en kwaliteit. Rechts zou in staat zijn privatisering en vrije markten tot een universeel panacee te maken.

Er werd een schijntegenstelling gecreëerd tussen rechten en verantwoordelijkheden; tussen zorgzaamheid en ambitie; tussen publieke en private sector; tussen een ondernemers-economie en de strijd tegen armoede en sociaal isolement.

Het Nieuwe Labour wilde en wil ernaar streven om zijn waarden op een andere manier in de praktijk te brengen. Ons werk bevindt zich nog in een vroeg stadium, en al doende leren we. Maar het Nieuwe Labour in de regering brengt de derde weg in de praktijk.

In de economie is onze stellingname er noch één van laissez-faire, noch één van staatsbemoeienis. De rol van de regering bestaat erin macro-economische stabiliteit te bevorderen; een fiscaal en sociaal beleid te ontwikkelen dat onafhankelijkheid stimuleert; de burger de mogelijkheid tot werken te bieden door onderwijs en infrastructuur te verbeteren; en het ondernemen te stimuleren, en dan vooral de kennis-georiënteerde industrieën van de toekomst. We zijn er trots op dat zowel vooraanstaande ondernemers als vakbonden ons steunen.

Onderwijs is een essentiële prioriteit. Een hoger onderwijspeil vormt de sleutel tot een internationaal concurrerende economie en tot sociale gelijkberechtiging in de toekomst. Nieuwe investeringen maken radicale hervormingen op scholen mogelijk, geruggesteund door normen en resoluut ingrijpen op achterblijvende scholen, opdat alle burgers in de toekomst de fundamentele vaardigheden bezitten die ze nodig hebben om te werken en de grote meerderheid van hen nieuwe, hogere kwalificaties zullen bereiken.

In het sociaal-economisch beleid betekent de derde weg het omvormen van de sociale voorzieningen opdat ze waar mogelijk toegang verschaffen tot een werkkring; het betekent het stimuleren van billijke arbeidsvoorwaarden en het lonend maken van werk door reductie van belastingen en malusregelingen die het werken en het scheppen van werk tegengaan.

De derde weg streeft naar een nieuw evenwicht tussen rechten en plichten - niet alleen in de sociale zorg maar ook in een straffere aanpak van de jeugdcriminaliteit en een veel grotere nadruk op de plichten van het ouderschap.

Er wordt gewerkt aan een nieuwe aanpak van de gezinsondersteunende diensten die voorziet in de behoeften van kinderen en huishoudens helpt - vooral de meest kwetsbare - werk en gezin beter op elkaar af te stemmen.

De derde weg maakt zich sterk voor democratische vernieuwing en herstel van het vertrouwen in de politiek. Het Nieuwe Labour heeft macht binnen het Verenigd Koninkrijk gedecentraliseerd: Noord-Ierland heeft een gekozen volksvertegenwoordiging; de eerste verkiezingen voor een nieuw Schots parlement en een volksvertegenwoordiging voor Wales vinden volgend jaar plaats; en tot de vele maatregelen om de plaatselijke overheden te vernieuwen behoort de verkiezing van een nieuwe burgemeester van Londen.

Ook de regering zelf moet in de nieuwe tijd nieuw aanzien krijgen. Regeringen hadden in deze eeuw de beschikking over middelen om de financiën te reguleren, uitkeringen te betalen, woningen te bouwen en zelfs oorlogen te voeren en mensen op de maan te zetten. Thans moeten ze nieuwe vaardigheden leren: ze moeten leren als partners samen te werken met de particuliere en de ideële sector; verantwoordelijkheden te delen en zich te verantwoorden voor een veel veeleisender publiek; en internationaal op nieuwe wijzen met elkaar samen te werken.

Op internationaal niveau zijn de oude zekerheden uit de Koude Oorlog opgevolgd door nieuwe, verraderlijker bedreigingen van de kant van de georganiseerde misdaad, terrorisme, drugs en milieubederf, die elk voor zich flexibele vormen van internationale samenwerking vereisen.

Wij zijn vóór samenwerking zonder het patriottisme te willen afvallen. Het Nieuwe Labour streeft naar een sterk, gedecentraliseerd Europa, uitgebreid in oostelijke richting en in staat grensoverschrijdende problemen slagvaardig aan te pakken, waarbij integratie alleen daar plaatsvindt waar het nodig is.

Dit alles is de derde weg. Een nieuwe alliantie tussen vooruitgang en rechtvaardigheid. Een nieuw fundament voor hen die onze waarden deelden maar twijfelden aan ons vermogen die in de praktijk te brengen.

Met de nodige moed kunnen wij ons verleden huldigen zonder erin te blijven leven, en dynamische, sociaal-democratische samenlevingen bouwen voor de 21ste eeuw.