De politie is niet te koop, maar wel 'te huur'

Wie mag extra politie bekostigen? De korpsbeheerders zijn tegen incidentele betalingen door bijvoorbeeld een voetbalclub. Veel gemeenten 'huren' al jaren zelf hun extra blauw. En soms betalen particulieren toch mee.

ROTTERDAM, 21 SEPT. Tijdens zijn vakantie in Mexico-stad wilde E. d'Hondt, de burgemeester van Nijmegen, met de auto linksaf slaan. Prompt werd hij aangehouden door een agent. Señor mocht pas doorrijden als hij 800 peso betaalde. “Dat is nu mijn schrikbeeld als het om payed police gaat”, zegt d'Hondt.

Hij is voorzitter van het korpsbeheerdersberaad, de burgemeesters die per politieregio verantwoordelijk zijn voor openbare orde en veiligheid. Deze maand vergaderden ze over het doorberekenen van politiekosten. En de korpsbeheerders concludeerden, zegt d'Hondt nu, dat extra politietoezicht, zoals bij voetbalwedstrijden, niet per evenement bij de organisatoren in rekening mag worden gebracht.

Het argument: politie is niet te koop. Om die reden oogstte de burgemeester van Arnhem, P. Scholten, afgelopen zomer veel kritiek toen hij de organisatie van een groot voetbaltoernooi in het Gelredome-stadion 25.000 gulden in rekening bracht om de extra inzet van 25 agenten te bekostigen. “De vervuiler betaalt”, stelde Scholten. Begin deze maand meldden Arnhemse prostitutiebazen vervolgens gráág voor extra politietoezicht in de Arnhemse rosse buurt te willen betalen. Maar dat ging ook Scholten te ver. “De politie is niet te koop, behalve dan bij voetbalwedstrijden”, zei hij in deze krant.

In het regeerakkoord van Paars II werd intussen een passage opgenomen waarin staat dat “bezien zal worden” of het mogelijk is organisatoren van grootschalige evenementen te verplichten tot een bijdrage aan politiekosten. Eind november zal het korpsbeheerdersberaad minister Peper (Binnenlandse Zaken) daarom formeel adviseren die rekening in ieder geval niet op incidentele basis te heffen.

De Raad van Hoofdcommis- sarissen bleek daarvan eerder al geen voorstander. Voorzitter B. Lutken, korpschef in Rotterdam, ziet alleen in het opleggen van structurele heffingen een mogelijkheid: “Gemeenten zouden bijvoorbeeld kunnen berekenen wat het voetbal ze de komende tien jaar in totaal aan politie-inzet gaat kosten.”

Doorslaggevend is steeds het argument dat alleen de overheid rechtstreeks voor politie-inzet mag betalen. d'Hondt ziet daarom ook wel wat in het heffen van leges. Als na de volgende vergadering het advies aan Peper de deur uitgaat, zullen de korpsbeheerders dit waarschijnlijk vermelden als alternatief, zegt hij.

Alleen de (lokale) overheid mag voor extra's betalen. Sinds de politie is gereorganiseerd in 25 regiokorpsen wordt de politiesterkte in een regio onder de gemeenten verdeeld: iedere gemeente krijgt zo door het rijk betaalde 'basispolitiezorg'. Burgemeesters die toch meer blauw op straat willen, moeten zelf bijbetalen. Ze sluiten daartoe een convenant met het regiokorps; het korps krijgt dan geld om voor een bepaalde tijd extra vacatures in te vullen. En de gemeente 'huurt' zo als het ware politie naar keuze. Twee jaar lang vier extra surveillanten voor een uitgaansgebied bijvoorbeeld. Of een jaar lang een extra agent voor jongerenoverlast. “Ja”, zegt d'Hondt beslist, “dat kan ook een tweedeling veroorzaken. In rijke en arme gemeenten. In veilige en onveilige gemeenten.”

Hoeveel 'blauw' wordt zo al door gemeenten gefinancierd? Binnenlandse Zaken weet het niet, het Nederlands Politie Instituut weet alleen in welke regio's convenanten bestaan, maar heeft geen cijfers. Een inventarisatie bij de 25 afzonderlijke regiokorpsen wijst uit dat landelijk 361 fulltime politiefunctionarissen, iets minder dan een procent van het totaal, worden betaald door gemeenten. In de regio Midden- en West-Brabant bekostigen ze bijvoorbeeld 55 extra surveillanten, in de regio Twente 21 extra man parkeerpolitie.

Ook waar gaten in de basispolitiezorg dreigen te vallen, wordt soms door gemeenten bijbetaald. Zo zal de gemeente Harderwijk bijvoorbeeld een “zomeragent” gaan financieren, die tijdens de vakantieperiode kan waarnemen. “Het is met zo weinig basispolitie heel moeilijk om al die versnipperde uren op te vullen”, zegt een woordvoerder van de regiopolitie Noord- en Oost-Gelderland. “En er bestaat nog geen uitzendbureau voor agenten.”

Het Korpsbeheerdersberaad, zegt d'Hondt desgevraagd, is voorstander van zo'n uitzendbureau, een landelijk bestand dat onder beheer van Binnenlandse Zaken zou moeten staan. “Wie tijdelijk extra politie-inzet nodig heeft, kan dan daar terecht. Ook om te vermijden dat politie-agenten in hun vrije tijd worden ingezet en zo een centje bijverdienen. Want dat gaat ten koste van hun normale werk.”

Zes regiokorpsen doen niet aan convenanten. Omdat het niet nodig is, omdat “het rijk hoort te betalen” voor voldoende politie, om tweedeling te vermijden of, zoals een woordvoerder van een groot randstedelijk regiokorps het zegt, “omdat het een omweg is waarbij je elkaar voor de gek houdt.” Zijn naam en korps mogen niet in de krant: “Want als politie kun je dit niet melden: langs een omweg doe je precies hetzelfde als wanneer een particulier zelf voor extra politie betaalt.” Wie controleert de convenanten? Wie weet zeker dat particulieren niet al met gemeenten meebetalen voor politie? De Utrechtse burgemeester I. Opstelten wil “in alle openbaarheid” best toegeven dat de salarissen van zeven agenten die fulltime in het winkelcentrum Hoog Catharijne werken, al bijna tien jaar lang worden betaald door het particuliere Winkelbedrijf Nederland. “Een wat uitgelopen pilotproject”, zegt Opstelten. Hij heeft er destijds als directeur-generaal openbare orde en veiligheid op het ministerie van Binnenlandse Zaken zelf nog subsidie aan gegeven: het doorberekenen van politiekosten was eind jaren '80 al onderwerp van onderzoek.

Ofschoon Opstelten het contract voor de zeven agenten wellicht “binnen afzienbare tijd” zal beëindigen omdat hij een tegenstander is van het doorberekenen van politiekosten, mogen particulieren van hem best betalen voor accommodatie voor de politie. “Op Hoog Catherijne komt zo snel mogelijk een extra politiepost”. En Winkelbedrijf Nederland zorgt voor een locatie tegen een aangepast tarief.

De politieregio Utrecht, waarvan Opstelten korpsbeheerder is, loopt voorop in het verwerven van extra politiekrachten bovenop de basis-politiezorg. Bij het circa 2.800 leden tellende korps worden 126,5 fulltime plaatsen door gemeenten betaald - ruim een derde van het landelijk totaal.

Opstelten benadrukt het onderscheid tussen 'blauw op straat' en politiefunctionarissen met een andere taak. Zeist, Soest en Amersfoort betalen met name voor extra surveillanten en agenten.

De gemeente Utrecht bekostigt liever andere toezichtfuncties, bijvoorbeeld 60 parkeercontroleurs. Ook de controle op het naleven van de milieuwet, de hinderwet en bijzondere wetten als de terras- en coffeeshopverordening is in Utrecht uitbesteed aan de politie. “Het is in feite een gemeentelijke taak, maar we laten het over aan de politie en betalen daarvoor”, zegt Opstelten. “Zo wordt het voor de burger weer duidelijk wie er toezicht houdt en ga je de versnippering tegen. De gemeente houdt de regie.”

Ook dat is een reden voor E. d'Hondt om in Nijmegen níet voor extra politie te betalen. “Als gemeenten ook nog eens extra taken aan de politie uitbesteden, krijg je uiteindelijk een soort gefederaliseerde politie. Politie met te veel macht.” En dan denkt hij weer aan de Mexicaanse agent. “Die heb ik betaald ja, ik moest wel.”