BEATRIX-BLOOPER REDT DE PLURIFORMITEIT

Voor wie zich zorgen maakt over de afnemende pluriformiteit van de pers, betekende Prinsjesdag een hele geruststelling. De steelse aanmoediging van koningin Beatrix aan het adres van prins Claus om zijn haar even glad te strijken alvorens het staatshoofd zich zou zetten aan het voorlezen van de troonrede, werd door de media geheel verschillend behandeld, met even verschillende overwegingen als motivatie.

Hoewel Beatrix haar aanmoediging gaf in onwetendheid van een openstaande microfoon, zond de NOS het betreffende advies in de avondjournaals gewoon uit. Het commerciële RTL daarentegen negeerde diezelfde avond de gebeurtenis totaal.

De volgende dag gingen de kranten ook heel verschillend met de Beatrix-blooper om. Sommigen, zoals De Telegraaf, vaak haantje de voorste in koninklijke zaken, en Trouw, brachten het echtelijk onderonsje op de voorpagina. Anderen, zoals het Algemeen Dagblad, het Reformatorisch Dagblad en deze krant onthielden het nieuws aan hun lezers.

Degenen die het item wel brachten, berichtten er heel verschillend over. De Telegraaf maakte er melding van in een onderschrift bij een foto waarbij de prins-gemaal overduidelijk zijn hand door zijn haar haalt. Volgens dat onderschrift had de koningin gezegd: 'je haren, even door je haren aaien'. Trouw had voor een duidelijk lieflijker variant gekozen: 'Je haar, strijk even over je haren'. Zelfs een eenvoudige quote als deze bleek in verschillende gedaanten het publiek te kunnen bereiken.

Welke afwegingen hadden de diverse media gehanteerd? Het gaat immers om een gevoelig issue. Moet de pers berichten over een koninklijk onderonsje, dat niet voor het publieke oor bestemd was? Ja, vindt NOS-adjunct-hoofdredacteur Hans Laroes: “Anderhalf miljoen mensen die 's middags naar de live-uitzending van de troonrede keken, hadden iets opgevangen, maar het niet goed kunnen verstaan. Bijna iedereen wist dat er iets gebeurd was, veel mensen wisten echter niet wat. Daarom zijn we er 's avonds op doorgegaan, mede omdat we daarmee de menselijke kant van het koningshuis konden laten zien. We hebben het wat terloops gebracht, in een human interest-achtig item over de koninklijke rijtoer en het Oranjegevoel op straat. We hadden niet het gevoel dat we bezig waren met de ontheiliging van het koningshuis.”

Maar zo terloops was het niet. In het zes uur-journaal werden de woorden van Beatrix ondertiteld uitgezonden. Twee uur later waren ze ontdaan van hinderlijke ruis. Laroes: “Die ondertiteling haden we in eerste instantie gedaan om duidelijkheid te scheppen. Achteraf vonden we dat we met die ondertiteling de gebeurtenis toch te veel nadruk gaven, en hebben we het in het acht-uur journaal inderdaad anders gebracht.” De NOS kreeg overigens nauwelijks afwijzende reacties, aldus Laroes.

Concurrent RTL volgde een andere koers. Zij zond de Beatrix-blooper niet uit. De commerciële zender, die er anders vaak van wordt beticht van privacy koopwaar te maken, had zich terughoudend opgesteld om niet de intimiteit van de majesteit te schenden. Daarbij maakte ze opmerkelijk genoeg ongeveer dezelfde afweging als de orthodox-protestanten van het Reformatorisch Dagblad. Haar parlementaire redactie achtte een rapportage over het onderonsje noch piëteitsvol richting majesteit, noch erg fijnzinnig richting prins-gemaal.

Van de overige genoemde media plaatste Trouw het bericht op de voorpagina als voorbeeld van een onvoorziene gebeurtenis op een dag die verder van a tot z was geregisseerd, aldus hoofdredacteur Frits van Exter. Het Algemeen Dagblad bleek het issue in de vloed van informatie rond Prinsjesdag domweg vergeten te zijn. De politieke redactie van NRC Handelsblad wachtte liever tot deze rubriek van vandaag.