Volksgericht

EEN SLANGENKUIL, zo karakteriseerde een Democratische participant het debat dat de juridische commissie van het Huis van Afgevaardigden de afgelopen dagen heeft gehouden over publicatie van materiaal behorend bij het Starr-rapport over de relatie tussen president Clinton en de stagiaire Monica Lewinsky. Gisteren besloot de commissie of, nauwkeuriger, de Republikeinse meerderheid in de commissie, maandag aanstaande de videoband van het verhoor voor de grand jury van Clinton door Starr en zijn medewerkers aan de openbaarheid prijs te geven. De band zal praktisch in zijn geheel door alle grote televisiestations worden uitgezonden. De netwerken zullen hun uitzendingen van waarschuwingen voorzien zodra de sappigste episodes aan de beurt komen.

De Republeinse volksvertegenwoordigers houden vol dat het land hiermee een dienst wordt bewezen. De Democraten verwijten hun collega's maar op één ding uit te zijn: beschadiging van het staatshoofd. Zij onderstrepen dat getuigenverklaringen voor een grand jury (de jury van onderzoek) in principe geheim zijn. Het gaat om ruw materiaal waartegen geen verweer in kruisverhoren mogelijk is geweest en dat alleen dient voor de beslissing van de grand jury of al dan niet tot een strafvervolging tegen een of meer personen wordt overgegaan. Nu dreigt Clinton publiekelijk te worden veroordeeld nog voor de Huis-commissie zelfs maar is begonnen na te gaan of Starrs rapport 'impeachment' van de president rechtvaardigt. De Democraten hebben overigens zichzelf in het nauw gebracht door vorige week in het voltallige Huis in meerderheid voor publicatie te stemmen.

Alle fraaie verwijzingen naar de constitutie en de plicht tot openbaarmaking kunnen niet verhullen dat de publicatie van het Starr-rapport en de openbaarmaking van Clintons getuigenverhoor in een middeleeuws volksgericht dreigen te ontaarden. De Amerikaanse president wordt evenals de volksvertegenwoordigers rechtstreeks door het volk gekozen. Hij kan alleen worden afgezet met behulp van de speciale procedure van impeachment. Deze vereist dan ook de grootst mogelijke zorgvuldigheid. Door daarop vooruitlopend een president tot opstappen proberen te dwingen, zoals het nu lijkt, loopt het Congres het risico de scheiding der machten, het fundament van het Amerikaanse staatsbestel, geweld aan te doen.

Als de besluitvorming langs strikte partijlijnen doorzet, zou overigens van afzetting geen sprake kunnen zijn. Afzetting vergt in de Senaat namelijk een tweederde meerderheid, en die is er bij een stemming volgens de partijlijn op dit moment niet. Wel kunnen de aanstaande verkiezingen de krachtsverhouding in de Senaat ten voordele van de vijanden van Clinton wijzigen. Zo zouden ook de verkiezingen tot een fase in het volksgericht kunnen verworden.

Bij het Watergate-schandaal, nu 24 jaar geleden, vormde zich een vrijwel Congresbrede meerderheid voor afzetting van president Nixon. Een bevredigende afloop die de partijen verzoent, komt in de Lewinsky-affaire steeds verder weg te liggen wanneer één daarvan al te zeer voor de muziek uitloopt. Het gevaar neemt toe dat het Congres zijn toch al niet eenvoudige constitutionele taak in feite uit handen geeft.