'Mahathir heeft mijn vechtlust onderschat'

Anwar Ibrahim, ooit de gedoodverfde opvolger van de Maleisische premier Mahathir Mohamad, is in ongenade gevallen bij de leider. Hij zou zich seksueel hebben misdragen, maar volgens Anwar is Mahathir bang voor hem.

KUALA LUMPUR, 19 SEPT. 'Gerakan Reformasi Bermula Dari Sini', vertelt het spandoek bij de ingang van het grote witte huis op Damansara Heights, een groene villawijk op een van de heuvels rond de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur. “De hervormingsbeweging begint hier”, vertaalt een van de honderden Maleisiërs die voor het huis samendrommen ongevraagd.

Het grote zwarte hek voor het huis staat open, de bewakerspost is verlaten en mannen, vrouwen en kinderen lopen in en uit. De afgelopen twee weken is deze plek uitgegroeid tot het centrum van de jongste 'reformasi' beweging in Zuidoost-Azië, en hier, op huisnummer 8, woont de leider: Anwar Ibrahim.

Tot 2 september was de 51-jarige Anwar vice-premier van Maleisië en de gedoodverfde opvolger van de man die al achttien jaar het land leidt, de 73-jarige Mahathir Mohamad. Maar Anwar en Mahathir verschilden steeds vaker van inzicht over de manier waarop Maleisië de economische crisis moest bezweren, en dat werd de tweede man uiteindelijk fataal. Althans, dat is Anwars lezing.

Volgens Mahathir waren er hele andere redenen om zijn plaatsvervanger te ontslaan. Mahathir heeft, zo beweert hij, schokkende bewijzen gezien en gehoord van 'ongepast gedrag' van Anwar, die zich meerdere malen zou hebben vergrepen aan dames en zelfs een seksuele relatie met een man zou hebben gehad. Mahathir had graag, zo zei hij deze week, later dit jaar de macht overgedragen aan Anwar, maar toen hij hoorde van diens seksuele uitspattingen veranderde hij zijn plannen. “Iemand met zo'n lage moraal mag dit land niet leiden”, vertelde de premier zijn volk.

Intussen heeft de politie de zaak-Anwar al twee weken in onderzoek, maar zijn er nog steeds geen indrukwekkende bewijzen openbaar gemaakt. Vijf mensen die allen een band hebben met Anwar, variërend van een oude tennispartner en een geadopteerde broer tot zijn voormalig secretaris op het ministerie, zijn inmiddels gearresteerd en Anwar vreest dat met hem binnenkort hetzelfde zal gebeuren.

“Ik verwacht dat ik na afloop van de Gemenebestspelen, die nu plaatshebben in Kuala Lumpur, zal worden opgepakt. Dan zijn alle buitenlandse staatshoofden en journalisten weer vertrokken en is het makkelijker zoiets te doen”, vertelt de gewezen vice-premier in de keuken van zijn huis, even pauzerend tussen vergaderingen met zijn advocaten en adviseurs en een eindeloze reeks ontmoetingen met supporters en afvaardigingen van mensenrechten- en hulp-organisaties die allemaal naar zijn huis zijn gekomen.

Nog steeds moet Anwar gniffelen om de aantijgingen waarmee Mahathir hem publiekelijk belachelijk tracht te maken. Eerder noemde Anwar het “een samenzwering op het hoogste niveau”. Hij wil er nauwelijks op ingaan. “Het zijn allemaal verzinsels. Dit is puur een politiek gevecht”, zegt hij. “Ik heb de premier nooit rechtstreeks uitgedaagd, maar ik heb hem deze zomer wel gezegd: 'Je moet accepteren dat het slecht gaat met het land en de economie. Je kunt aanblijven, maar er moeten wel veranderingen in het beleid komen. Het volk praat over hervorming en verantwoordelijkheid. Daar moeten we ons niet verdedigend tegen opstellen.'. Ik denk dat hij me die woorden kwalijk heeft genomen.”

Op de avond van zijn ontslag trokken duizenden supporters naar de buurt waarin Anwar woont. Zij toonden hun steun voor de man die door velen, binnen en buiten Maleisië, werd gezien als iemand van de nieuwe generatie Aziatische leiders. De massale steun in een land waar de vrijheid van meningsuiting in de praktijk beperkt is en de media doorgaans slechts vertolken wat de regering vindt, overtuigde Anwar dat hij het gevecht moest aangaan met Mahathir en de zijnen.

Daags na zijn gedwongen vertrek uit de Maleisische politiek begon hij daarom vanuit zijn huis een campagne voor politieke hervorming. Zijn gehoor was vanaf de eerste bijeenkomst indrukwekkend groot: tienduizenden Maleisiërs verzamelden zich op het terras bij zijn huis en op de straten in de buurt.

Sinds een paar dagen trekt Anwar met zijn boodschap ook het land in en staat hij op zeepkisten of vanuit het open dak van een auto met een megafoon in de hand het toegestroomde volk toe te spreken. In Penang, het eiland aan de noordwestkust van Maleisië en de geboorteplaats van Anwar, kwamen naar schatting 80.000 mensen naar hem luisteren afgelopen weekeinde en deze week trok Anwars ceramah, zoals de Maleisiërs politieke voordrachten noemen, zelfs in kleine dorpen tussen de rijstvelden in het westen van het land soms 40.000 tot 50.000 toehoorders.

Aanvankelijk gebruikte Anwar de bijeenkomsten vooral om aan te tonen hoe belachelijk de aantijgingen tegen hem zijn en hamerde hij op de noodzaak voor hervormingen. Maar deze week werd de toon feller. Afgelopen woensdag riep hij zelfs dat de politie maar eens een corruptie-onderzoek moest instellen naar Mahathir, die hij tot dan toe - opmerkelijk genoeg - had gespaard in zijn betogen. “Als je mij beschuldigt van corruptie, dan zou je ook eens onderzoek moeten doen bij de andere ministers, te beginnen bij dr. Mahathir zelf”, aldus Anwar.

Volgens Anwar is Mahathir steeds meer paranoïde geworden sinds de val van de Indonesische president Soeharto. “Hij is nu de langst zittende leider in Azië en ik denk dat hij bang is geworden dat hij zijn karwei niet kan afmaken zoals hij wil. Hij vreest dat zijn populariteit daalt en daarom grijpt hij nu zo in”, zegt Anwar, nadat hij zijn moeder, die is binnengebracht, heeft omhelsd. “Maar hij heeft helaas de verkeerde gekozen om tegen te vechten.”

Naar eigen zeggen heeft Anwar “voldoende wapens” om terug te vechten tegen de premier. “Ik heb hem gewaarschuwd: 'je moet me niet bedreigen, je moet niet te ver gaan, speel geen spelletjes met me, want ik ken alle afspraken, alle contracten.' Nu zoeken ze naar materiaal om me zwart te maken, maar er is niets. Ze hadden gehoopt dat ik zelf zou aftreden, dan was er geen probleem geweest. Maar ze hebben me onderschat. Ik ben een vechter.”

Anwars advocaten nemen hem weer mee voor overleg en overal in huis worden plannen en afspraken gemaakt voor vanavond als hij het land weer intrekt. Over een nieuwe partij, een alternatief voor de Verenigde Nationale Organisatie van Maleiers (UMNO) die al jaren achtereen het land regeert, wil niemand nog iets zeggen. Anwar, die na zijn ontslag uit UMNO werd gezet en de komende drie jaar niet mag terugkeren, houdt zijn opties open, maar weet tegelijkertijd dat het zwaar zal zijn een eigen partij op te zetten. “Het gaat nu allereerst om verandering en hervorming van het systeem”, zegt Anwar.