Historische hits

In de bijspijkercursus Historische Hits kwam deze zomer de hele wereldgeschiedenis voorbij. Vandaag de 14de en laatste les: Verleden in vogelvlucht.

In de deze zomer verschenen essaybundel Historisch Tableau pleit de neerlandicus Frits van Oostrom voor de terugkeer van de historische schoolplaat in het onderwijs. Zijn stelling dat 'het samenspel van een pakkende plaat plus een geïnspireerd verhaal nog altijd een gouden formule is om de geschiedenis te laten spreken' gaat ook op voor het kleine broertje van de geschiedenisplaat: de historische hit. Of het nu de slag bij Waterloo is of de Koude Oorlog, iedere historische gebeurtenis is wel te illustreren met een pakkende popsong. In de geschiedenisles zijn Abba en Doe Maar even bruikbaar als Isings en Jetses.

De meeste historische hitsingles gaan over specifieke gebeurtenissen: de val van Troje, de slag op de Mokerhei, de moord op Raspoetin, de strijd tegen de apartheid, Bloedige Zondag, de dood van Buddy Holly. Maar er zijn er ook die in vogelvlucht over het verleden gaan, als het muzikale equivalent van een tijdbalk of een Van nul tot nu-strip. En juist die hits zijn in een zappende wereld van grote waarde. De ballade 'With God On Our Side' bijvoorbeeld, in 1964 geschreven door Bob Dylan en een kwart eeuw later de tipparade ingezongen door de Neville Brothers. In negen coupletten wordt de luisteraar langs de dieptepunten van de Amerikaanse geschiedenis geleid, van de moord op de indianen via de Eerste en Tweede Wereldoorlog tot de nucleaire wapenwedloop met de Sovjet-Unie. De stof voor discussie ligt vooral in het inktzwarte portret dat van de VS wordt geschilderd: moordenaars die altijd 'God aan hun kant' menen te hebben.

Een iets neutraler beeld van de (naoorlogse) Amerikaanse geschiedenis gaf Billy Joel in zijn nummer-11-hit 'We Didn't Start The Fire'. Geschreven in het jaar van de val van de Berlijnse Muur, behandelde de song aan de hand van steekwoorden de periode van 1949 ('Harry Truman, Doris Day, Red China, Johnnie Ray') tot 1989 ('Foreign debts, Homeless Vets, AIDS, Crack, Bernie Goetz'). Muzikaal stelde Joel's catalogus (afgewisseld met een slap refreintje) weinig voor, maar de begeleidende videoclip was een goede introductie in de contemporaine geschiedenis, en de tekst zou het goed doen als basis voor een schriftelijke overhoring. Wie waren Malenkov, Roy Cohn en Pope Paul, en wat bedoelt de dichter met 'Trouble in the Suez', 'Cola Wars', 'Bay of Pigs' en 'payola'?

En toch, als ik één hit voor de geschiedenisles zou moeten aanraden, dan was het 'Sympathy For The Devil', het openingsnummer van het Rolling Stones-album Beggars Banquet. Niet alleen omdat het swingt als de benen van een pasgehangene, maar ook omdat het zwarte bladzijden uit de geschiedenis verbindt met een moreel vraagstuk: hoe komt het kwaad in de wereld? Als Mick Jagger temidden van opzwepende percussie en ijselijke kreten zichzelf voorstelt als 'een man met geld en smaak' die 'de ziel van menig mens gestolen heeft', lijkt het antwoord simpel gegeven.

Het is de duivel, Lucifer, die verantwoordelijk is voor de gruwelen van de geschiedenis. 'I was around when Jesus Christ/ had His moment of doubt and pain', zingt hij, om daar pesterig aan toe te voegen: 'made damn sure that Pilate/ washed his hands and sealed His fate.' En zo gaat het door: hij was erbij toen de laatste tsaar en zijn ministers werden vermoord ('Anastasia screamed in vain'), toen de Blitzkrieg woedde, en toen de Kennedy's vermoord werden. Hij keek toe, deed mee en genoot.

Maar dan, in de laatste strofen, komt de omslag. Subtiel maakt de duivel duidelijk dat de mensen het best zonder hem af kunnen; ze hebben hem vooral nodig als zondebok voor hun eigen wandaden. 'So if you meet me/ have some courtesy/ have some sympathy/ have some taste.' Beleefdheid en sympathie, dat is waar de duivel recht op heeft. Want wat zouden wij zonder hem moeten?

Het singlesucces van Lucifers monoloog was bescheiden: de Stones haalden er de 14de plaats mee in oktober 1973 (tijdens de Blitzkrieg in het Midden-Oosten), terwijl de hardrockgroep Guns 'N' Roses er net mee in de top tien kwam rond de kerstdagen (!) van 1994. Maar als historische hit is 'Sympathy For The Devil' onovertroffen, hét schoolvoorbeeld van dansbare educatie. Wie luistert, beseft: geschiedenis is te mooi om over te laten aan de historici.