Verslaafd aan haat

Kiss and Tell heet het genre boeken en interviews waarin de ene mens onthult hoe er een intieme verhouding met de ander is ontstaan, en dan in geuren en kleuren beschrijft hoe het verder is verlopen. Tegenwoordig zijn het meestal vrouwen die vertellen wat ze met een beroemde man hebben meegemaakt, maar het hoeft niet. Met een beetje goeie wil kunnen we de mémoires van Casanova, Frank Harris en Hermine Heijermans en de onthullingen van Renate Rubinstein er ook toe rekenen, en als we het kiss eraf laten zelfs Eckermanns gesprekken met Goethe. Eigenlijk zijn er twee subgenres: van de gevende en van de ontvangende kant (zoals Jan Mulder het heeft genoemd).

In het eerste vertelt de auteur in extenso en finesse hoe het geven in zijn werk is gegaan. Casanova, Heijermans en Harris hebben opgeschreven wie ze met hun gaven hebben bedeeld, waarom en hoe dat is verlopen. Daarmee hebben ze de ontvangende partijen vereeuwigd, althans aan hun eigen beroemdheid gekoppeld.In het geval van Renate Rubinstein was het iets anders, want Simon Carmiggelt was al beroemd. Ze heeft alleen iets verrassends aan zijn reputatie toegevoegd.

In het andere subgenre is de ontvangende kant aan het woord. Eerst worden alle gaven van de liefde met het Drum und Dran geïncasseerd en dan komt de rest,bestaande uit de royalties van het boek, de filmrechten en wat er verder bij komt kijken, de lezingentournees, de merchandising, T-shirts, romantische en scabreuze snuisterijen. Aan variaties geen gebrek. Monica Lewinsky is al meer dan een miljoen dollar voor de rechten van haar boek geboden. Daar komt ze haar bed niet meer voor uit, zeggen we in de moderne handel.

Ik weet niet of ik het boek zou kopen. Je moet een liefhebber zijn, en bovendien zijn de hoofdzaken al bekend. Liever zou ik het boek van Kenneth Starr willen lezen, of nog liever: het boek over Starr, geschreven door Dostojevski of Flaubert. In deze grote gebeurtenis op de valreep van de eeuw hebben we drie partijen: de kleine Casanova van de grootste macht ter wereld, het meisje dat haar liefde in ontgoocheling, wraak en hebzucht ziet verkeren, en de partij van de onbegrensde haat. Literair gezien is Starr veruit de boeiendste.

Want waar is hij eigenlijk mee bezig? Iedere ochtend, voor hij aan zijn speciale aanklagen begint, leest hij een stukje in de Bijbel. Dat op zichzelf zegt niets. Telkens een ander stukje, of altijd hetzelfde, en welk stukje zal dat dan zijn? Ik heb mijn vermoedens. In de buurt van Job ziet zijn exemplaar er beduimeld uit. In het diepste van de aanklagersziel zou ik willen kijken. Ik loop niet vooruit op wat ik daar zou zien, maar ik denk dat het geen pretje is.

Menno ter Braak, die sterk geboeid was door de haat, heeft een essay over Luther geschreven, De Augustijner monnik en zijn trouwe duivel. Hij citeert uit de geschriften van onze hervormer, waar die zijn duivel beschrijft, in alle verschijningsvormen. Lang staat Luther stil bij de hoeren die tot de duivelse afgezanten horen, de tafelhoeren, de bedhoeren, nog veel meer hoeren, Luther kan er niet genoeg van krijgen. Ik heb de passage niet bij de hand; ik dacht eraan toen ik op de televisie de 37 dozen van het wereldschokkende rapport uit de zwaarbewaakte auto's zag dragen. Wie had het in zijn hoofd gehaald, die dozen te roven? Om ze waar te verstoppen en er wat mee te doen? Het leek wel alsof Spielberg dit transport in scène had gezet. En wat zit er in de dozen? Details, finesse van de finesse. Zou je als speciale aanklager al niet maximaal opgetogen zijn als je je bewijs rond had dat ze het twaalf of achttien keer hebben gedaan? Starr niet. Zijn opvatting van het recht eist meer. De hele duivel moet in de dozen en er weer uit, alle meatshots heet het in pornofilms.

Het boeiende in Kenneth Starr is in de eerste plaats zijn opvatting van het recht zoals hij die nu een jaar of vier demonstreert. Een gewoon mens gaat dan al denken dat hij zijn haat laat vervoeren in de limo van het recht. Boeiender nog is zijn verhouding tot zijn eigen haat. Hij kan er niet genoeg van krijgen, evenmin als Luther van zijn hoeren. Haat kan zich van de nobelste vermommingen bedienen, dat weet bijna iedereen die niet blind is voor zichzelf. Aan haat kan men verslaafd raken, haat kan meer energie geven dan ieder ander gevoel, haat kan 'scheppend worden' (zeggen Max Scheler en Ter Braak). Het zal interessant zijn, te zien wat Starr na Clinton gaat doen, en wat er in zijn boek zal staan.