Het venster van kwetsbaarheid

Helen Dunmore: Terug naar de zee. Uit het Engels vertaald door Kathleen Rutten. De Geus, 251 blz. ƒ 39,90 (geb.). Your Blue-Eyed Boy. Viking, 252 blz. ƒ 51,10 (geb.)

Terwijl de achtendertigjarige Simone haar zoontjes nog eens instopt, vraagt ze zich af wat ze aanmoet met de naaktfoto's die ze de laatste tijd per post krijgt toegestuurd. En de twintiger Nina, die haar zus komt helpen na de bevalling van haar eerste kind, heeft al snel meer belangstelling voor de man van haar zus dan voor de baby. Familiebanden staan centraal in het werk van de Engelse schrijfster Helen Dunmore, en het zijn duidelijk niet de knusse doorzongezinnetjes die daarin de hoofdrol spelen. Evenmin zijn dat echter de dysfunctionele grensgevallen - Dunmore heeft een voorkeur voor subtielere, ogenschijnlijk alledaagse huiselijke situaties die de potentie hebben om volledig te ontsporen.

Helen Dunmore bouwt in Groot-Brittannië al een paar jaar aan een behoorlijke reputatie met kinderboeken, poëzie, verhalen en romans. In 1996 ontving zij voor A Spell of Winter de Orange Prize, en onlangs verscheen haar vijfde roman Your Blue-Eyed Boy. Sinds kort is er een Nederlandse vertaling verkrijgbaar van haar derde roman Talking to the Dead, Terug naar de zee. In deze roman draait alles om onderdrukte gevoelens van rivaliteit, jaloezie en verraad tussen twee zusjes.

Nina verruilt tijdelijk haar werk als fotografe in Londen voor het platteland van Sussex om haar oudere zuster Isabel, die net is bevallen van een zoontje, bij te kunnen staan. Isabels moederschap confronteert Nina eens te meer met de verschillen tussen de twee. Isabel was altijd de mooiste, verstandig en zorgzaam, beter op school en in alles eerder dan Nina. Zelfs in haar huidige staat is zij nog een toonbeeld van lijdzame, etherische vrouwelijkheid, immer gekleed in beeldschone jurken of antieke kanten nachthemden. Nina daarentegen is uitgesproken aards en heeft, in tegenstelling tot Isabel, een grote voorliefde voor eten en seks. Wanneer ze ontdekt dat ze deze voorkeuren deelt met Isabels echtgenoot Richard begint ze, niet gehinderd door enig schuldgevoel, een zinderende affaire met hem.

Seksscènes zijn echter niet Dunmores fort, en de broeierigheid in het boek moet het vooral hebben van zinnelijke beschrijvingen van het zomerse landschap en heel veel eetscènes. Temidden van deze verstikkende huiselijkheid komen bij de zusters verdrongen herinneringen naar boven aan Colin, het kleine broertje dat stierf aan wiegedood toen Isabel zeven en Nina drie jaar was. Het begint Nina te dagen dat de verhalen van haar lieve, perfecte zus hierover niet kloppen, maar tegelijkertijd ontdekt ze dat haar eigen versie van het verleden evenmin betrouwbaar is. Wanneer Isabel zich dan tegenover haar zoontje steeds vreemder gaat gedragen kan een escalatie niet uitblijven.

Zowel Terug naar de zee als Your Blue-Eyed Boy zijn psychologische thrillers genoemd, maar in beide gevallen dekt die term de lading niet. Your Blue-Eyed Boy gaat over de problemen waarmee de ik-figuur Simone, haar man Donald en hun twee zoontjes te kampen krijgen. Donalds architectenburo is zo goed als bankroet, en om de schulden te kunnen betalen accepteert Simone een positie als rechter bij een arrondissementsrechtbank. Noodgedwongen verhuist het gezin hiervoor van Londen naar een druilerig provinciestadje aan de Engelse oostkust. De kinderen haten het nieuwe huis, en de werkloze Donald verliest stukje bij beetje zijn laatste zelfvertrouwen. Terwijl alles er voor de buitenwereld geslaagd uitziet, voelt Simone zich voortdurend tekort schieten.

Dan beginnen er ook nog eens brieven te komen voor Simone, met compromitterende foto's. Ze blijken afkomstig van Michael, een Amerikaanse Vietnam-veteraan met wie ze twintig jaar eerder een heftige relatie had. Niet veel later staat Michael daadwerkelijk bij Simone op de stoep. Hij blijkt zijn tijd voornamelijk in psychiatrische ziekenhuizen te hebben doorgebracht, en wil het door hem geïdealiseerde leven met Simone van twintig jaar geleden terug.

Simone begrijpt dat wat Michael werkelijk terug wil, hij al verloren had voordat hij haar ontmoette: zichzelf vóór Vietnam. Ze wil hem tot elke prijs weghouden van haar gezin en haar leven: 'Je weet niet waar ik toe in staat ben, nu mijn kinderen in de kamer hiernaast slapen,' zo houdt ze hem in gedachten voor. Maar ze vergist zich: 'Blackmail doesn't smash through the clean pane of a life like a stone through a window. It's always an inside job. Somebody in the house has left that little window open, just a snick. But it's enough.' Simone blijkt veel ontvankelijker voor Michaels invloed dan ze ooit kon vermoeden. Ze heeft tenslotte zelf het raampje opengelaten.

Dunmore weet met eenvoudige huiselijke details en poëtische beschrijvingen van het vlakke veenlandschap en de zee goed Simones steeds labielere geestestoestand weer te geven en de langzame desintegratie van haar gezin. Maar waar ze op die manier in Your Blue-Eyed boy effectief de spanning opbouwt, lijkt dezelfde techniek in Terug naar de zee zich vooral tegen haar te keren. Haar sensueel bedoelde beschrijvingen roepen vaak een weeïge sfeer op, en met name de vele kookscènes en recepten in het boek hebben wel een erg hoog Libelle-gehalte.

Ondanks veelbelovende ingrediënten, zoals een onbetrouwbare verteller en een onder verdachte omstandigheden overleden broertje, blijft Terug naar de zee daarom beduidend minder boeiend dan Dunmores nieuwste roman.