Het 'Schröder-effect' is bijna uitgewerkt

SPD-kandidaat Gerhard Schröder is een week voor de verkiezingen heel voorzichtig. Eén fout zou zijn slinkende voorsprong op de CDU verder kunnen doen smelten.

HAMBURG, 18 SEPT. “Wie kan Gerhard Schröder nog tegenhouden?”, roept de Hamburgse cabaretier Dietmar tegen de zaal vol jongeren. “Alleen Bill Clinton nog, die de avond voor de Duitse verkiezingen aftreedt, waardoor de Dow Jones in elkaar stort. Dan komt der Alte uit Oggersheim opnieuw aan de bak”. Luid gelach. Dan gaat het licht uit. Lasers blitsen rood en groen, dikke nevelwolken waaien de Cinemaxx in. “Wij willen een frisse wind met Gerhard Schröder”.

Met zijn brede televisielach verschijnt de 54-jarige rivaal van bondskanselier Helmut Kohl op het podium. Hij gooit de handen in de lucht en maakt het overwinningsteken. Negen dagen voor de verkiezingen wil Gerhard Schröder, de kanselierskandidaat van de SPD, vertrouwen uitstralen. Vooral nu de nederlaag van de sociaal-democraten zondag in Beieren het zelfvertrouwen van Schröder en zijn partij een akelige knauw heeft gegeven. Maar liefst achttien keer was de kandidaat in Beieren op tournee geweest, maar van enig 'Schröder-effect' was niets te merken. De SPD verloor zelfs 1,3 procent. Had hij toch niet de juiste toon gehad?

In Hamburg zijn ruim 800 jongeren naar de trendy megabioscoop Cinemaxx gekomen. De onafhankelijke initiatiefgroep 'Youth for Schröder', die de bijeenkomst heeft georganiseerd, wil zoveel mogelijk jongeren aansporen te gaan stemmen. “Wij zijn bezorgd over de zogenaamde Politikverdrossenheit”, zegt student Andy Grote, de lusteloosheid voor de politiek. Veel jongeren willen niet stemmen of ze kiezen rechts. Bij de verkiezingen in Beieren blijkt de helft van de jonge kiezers CSU te hebben gestemd. In het Oost-Duitse Saksen-Anhalt stemde het voorjaar een derde van de jonge kiezers op de rechts-extreme Duitse Volksunie (DVU).

Schröder zelf is niet zo somber over de zogenaamde desinteresse voor politiek. “Veel jongeren gedragen zich anders, ze zijn geen lid meer van vakbonden en partijen. Maar de mensen die actief zijn in milieu- en Greenpeace-projecten zijn beslist ook met politiek bezig. Ze moeten alleen wel gaan stemmen want het parlement neemt in onze democratie de beslissingen”.

Schröder wil in Hamburg laten zien dat hij niet van zijn stuk te krijgen is. Maar zijn uitspraken wijzen erop dat hij ruim een week voor de verkiezingen, op eieren loopt. Hij is bevreesd ook maar één fout te maken die zijn slinkende voorsprong op de CDU na Beieren verder kan doen smelten.

In Hamburg blijkt hoe lastig de spagaat is om de linkse achterban gerust te stellen en tegelijkertijd het gematigde 'Neue Mitte', de burgerlijke middengroepen, aan te spreken. Tijdens het begin van zijn campagne, na de eclatante overwinning in zijn eigen deelstaat Nedersaksen, positioneerde Schröder zich nog met verve als een moderniseerder, als een Blair of Clinton, die het vermoeide economische Duitse model wilde hervormen en de traditionele parolen van zijn eigen partij beu was. De laaste maanden is de kandidaat in zijn verkiezingsoptredens naar links opgeschoven. Zijn herhaalde pleidooien voor het terugdraaien van Kohls economische hervormingen zijn Schröder inmiddels duur komen te staan.

Het 100-dagen-programma van de SPD, waarin de korting op het ziekengeld en pensioenen en versoepeling van het ontslagrecht ongedaan wordt gemaakt, heeft ertoe geleid dat het bedrijfsleven openlijke steun heeft betuigd aan Helmut Kohl.

In Hamburg roert Schröder nauwelijks controversiële thema's aan. Nee, hij zegt ook niets over belastingen. En hij zwijgt over de faux-pas van Claudia Nolte van Gezinszaken (CDU). De 32-jarige Oost-Duitse, die door kanselier Helmut Kohl in de Bondsdag graag wordt aangemoedigd ('braaf meisje', 'goed gedaan') sprak deze week tot ontzetting van de regeringspartijen haar mond voorbij. De BTW kon gerust omhoog, zei Nolte, om geld vrij te maken voor werklozenprogramma's. Steuerlügner, riepen SPD en Groenen meteen in koor.

Gerhard Schröder neemt het woord niet in de mond. Hij praat met de jeugd over de toekomst. “Werknemers moeten kunnen deelnemen aan het haben en sagen in de maatschappij”, ofwel winstdeling en medezeggenschap in ondernemingsraden. Sommigen zeggen dat het Duits model dood is, “ik niet”, zegt Schröder.

Maar hoe wil Schröder nu de werkloosheid oplossen?” vraagt de jonge Matthias vanuit de zaal, want dat houdt de jongeren bezig. De economie moet flink groeien, antwoordt Schröder, dan leveren investeringen ook banen op. Hij windt er geen doekjes om dat de snelheid van vernieuwingen veel banen uitstoot en het duurt langer voordat elders nieuwe banen ontstaan. Werkloosheidsprojecten op de tweede arbeidsmarkt zullen nog lang nodig zijn om deze moeilijke periode te overbruggen, zegt Schröder. Het sociale net moet niet als net worden gebruikt maar als een trampoline, zodat men de deur naar de eerste arbeidsmarkt open houdt. “Halvering van de werkloosheid beloof ik niet”, Schröder is voor bestrijding van de werkloosheid en laat zich daar graag op afrekenen. Het Nederlandse poldermodel moet ook in Duitsland succes kunnen hebben, zegt de kandidaat.

“Wil hij de uitkeringen soms verlagen om mensen aan het werk te dwingen?”, vraagt Anna na afloop als ze met vrienden napraat. Vincent heeft in ieder geval weer moed gekregen; hij wacht al zo lang op een stageplaats bij een bedrijf. Van partijen moet hij niet veel hebben, maar Schröder heeft aangegeven waarom het zin heeft te gaan stemmen. Zijn stem heeft de kandidaat gewonnen. “Ik weet dat Schröder het moeilijk heeft in de SPD”, zegt Vincent. “Maar als hij wint, moeten ze er wel aan geloven. Hij is de enige die iets kan veranderen met een maximum aan sociale rechtvaardigheid.”