Het plafond door de loep

Michelangelo, leven en werk. Uitg. Het Spectrum. Geschikt voor Windows 3.1 of hoger, Macintosh minimaal 4 Mb. ƒ 99,90.

“Ik knoei maar wat en schilderen is mijn schande”, schreef Michelangelo (1475-1564) in zijn sonnet Op het beschilderen van de Sixtijnse kapel, lang voordat Karel Appel iets soortgelijks beweerde. Het was dan ook geen gemakkelijke opdracht die paus Julius II aan Michelangelo gaf in 1508, om het plafond van de Sixtijnse kapel te beschilderen. Met tegenzin begon hij aan het fresco De Zondvloed, dat hij in dertig dagen voltooide. De paus ergerde zich echter aan de trage voortgang, en aan het feit dat Michelangelo niets wilde laten zien. Op de vraag van de paus wanneer hij klaar zou zijn, zou Michelangelo geantwoord hebben: “Wanneer ik kan.” Liggend op zijn rug ('mijn achterwerk torst heel mijn gewicht') schilderde hij nog vier jaar verder aan de rest van het plafond, dat in 1512 officieel werd onthuld. Het probleem bij de gangbare reproducties van deze enorme schildering is dat alleen fragmenten worden getoond, waardoor de samenhang verloren gaat van Michelangelo's verhaal, de opgang van de onderworpenheid aan het lichaam (in De dronkenschap van Noach) naar de vrijmaking van de ziel (in De schepping).

De makers van de cd-rom Michelangelo, leven en werk hebben voor dit probleem een aardige oplossing gevonden, die in ieder geval iets van de suggestie van het lijfelijk rondwandelen en -kijken overbrengt. Tegen de achtergrond van een overzichtsfoto van de kapel kun je een van de fresco's selecteren en vervolgens met een loep tot in de details bekijken. Zo blijkt bij bestudering van De schepping dat de vingers van God en Adam elkaar net niet raken. Dat is volgens de uitleg 'om het immateriële karakter van de zo aan de mens gegeven ziel te laten zien'.

De vormgeving van de cd-rom, die de gebruiker verwelkomt met Renaissance-muziek, is fraai en helder. Een cirkeldiagram stelt Michelangelo's universum voor, dat benaderd kan worden vanuit vier invalshoeken: de plaatsen, de jaartallen, de werken en de personages. Zo kan men behalve over Michelangelo's leven en werk ook iets leren over Rome en Florence tijdens de hoge renaissance, en over allerlei machtige (Lorenzo de Medici) religieuze (paus Julius II) en duistere ('meesterpornograaf' Pietro Aretino) figuren die in die tijd rondliepen.

Achter ieder jaartal uit Michelangelo's leven schuilt bovendien een klein animatiefilmpje, waarbij een stem een verhaal vertelt. We worden zo op anekdotische wijze door het universum van Michelangelo geloodsd, een leuke introductie die vooral kijkplezier oplevert. Als naslagwerk is de cd-rom niet echt geschikt, daarvoor is de geboden informatie te onvolledig en te onsamenhangend.

De David (1501-1504) kan van alle zijden bekeken worden, en een filmpje laat zien hoe het 5,5 meter hoge beeldhouwwerk op een stellage wordt voortgetrokken door Florence. De reis van Michelangelo's werkplaats naar de Piazza della Signoria duurde vier dagen. Volkse elementen namen aanstoot aan de naaktheid van het beeld - zoals de kerkelijke autoriteiten jaren later onder invloed van de contrareformatie bezwaar zouden maken tegen de naakte Christus op het fresco Het laatste oordeel. Michelangelo zelf moest 's nachts de wacht houden om te voorkomen dat zijn David met stenen stukgegooid zou worden.

De triomf kwam toen het beeld eindelijk voor de Signoria stond, het centrum van de democratische regering, om zo te wijzen op het lot dat tirannen wachtte. De familie de Medici was inmiddels verdreven, de fanatieke boeteprediker Savonarola op de brandstapel gestorven. Op de David zaten honderden papiertjes geplakt, waarop de Florentijnen blijk gaven van hun sympathie voor het werk, een symbool van moed en heldendom.