Verhuizers floreren in lamgeslagen Moskou

In Rusland tekent zich het begin af van een uittocht van buitenlandse zakenlieden, aangevoerd door bankanalisten en beurshandelaren. “De markt is dood. Wat heb ik hier nog te zoeken?”

MOSKOU, 17 SEP. Verhuizer Paul van Wijlen in Moskou heeft bijna geen tijd om de krant te woord te staan, zo druk heeft hij het. “Het is crisis in Rusland, he? Maar wij varen er wel bij.”

Sinds half augustus, toen de roebel en de Russische banksector met daverend geraas onderuit gingen, heeft zijn bedrijf Voerman-verhuizingen tweemaal zoveel werk: expats terugbrengen naar hun geboorteland. Van Wijlen schat dat een op de vijf buitenlanders in Moskou gedwongen wordt vroegtijdig te vertrekken. Twaalf gezinnen heeft hij al uit het crisisgebied 'geëvacueerd'; tientallen anderen staan op een soort wachtlijst. “Ik heb extra verpakkingsmateriaal uit Nederland laten komen. Het lijkt wel of ik de enige ben die nog iets importeert, maar ik wil mijn klanten absoluut geen nee verkopen.”

De grootste klappen vallen in de financiële hoek. Petru Vaduva bijvoorbeeld was bankanalist van ING in New York, voordat hij anderhalf jaar geleden met vrouw en hond naar booming Rusland trok. De Moskouse aandelenmarkt was de grootste stijger ter wereld, en Vaduva beleefde als hoofd researcher van het effectenkantoor MFK Renaissance een opwindend jaar. “Mijn vrouw en ik hielden van Moskou, juist omdat het zo bruiste van de vernieuwing”, zegt de 38-jarige Vaduva, tussen de verhuisdozen. “Maar nu is de markt dood. De handel in aandelen en obligaties bestaat domweg niet meer.”

Samen met honderden collega's, vooral Russen, verloor Vaduva op slag zijn baan. Voerman brengt zijn spullen nu eerst naar Roemenië. “Daar wonen mijn ouders. Het klinkt gek, maar we trekken voorlopig bij hen in. Even bijkomen en dan zien we wel verder.” Ook bij effectenhuis Rinaco Plus (deels van Citibank), CS First Boston en praktisch alle Russische banken zijn massaontslagen gevallen. Een handjevol medewerkers is de straat opgegaan onder het spandoek 'Bankiers zijn ook mensen'. In navolging van de mijnwerkers, die met hun helmen roffelen, tikken ze ritmisch met hun mobiele telefoontjes op de kasseien.

Na de banksector zijn de wervings- en selectiebureaus zwaar getroffen. “De buitenlandse topmanagers vinden wonen en werken in Rusland niet langer aantrekkelijk, ongeacht de hoogte van hun salaris”, zegt een headhunter van Russell Reynolds Recruitment in The Wall Street Journal.

Het reclamebureau Avrora heeft een op de vijf stafleden op onbetaalde vakantie gestuurd, concurrent Adventa een op de vier. In de advertenties die nog wel verschijnen schemert lichte paniek door. Behalve de hausse aan te koop aangeboden auto's is er de English Crisis Line, een noodnummer voor Engels-sprekenden in geestelijke nood. “We krijgen vooral telefoontjes van mensen die hun baan kwijt zijn”, zegt de anonieme hulpverleenster.

Skate-press, dat zich heeft gespecialiseerd in financiële informatie van beursgenoteerde bedrijven, adverteert als volgt: 'Knock-knock, who is (still) there? De Russische financiële markten, waar zijn ze gebleven?' En dan zijn er de internationale verhuizers, die zich met extra advertenties op de markt van vertrekkers storten. De firma Froesch ('in bezit van uitvoervergunningen voor boeken, muziekinstrumenten en kunstwerken') krijgt veel offerte-aanvragen. “Vooral van zakenlieden die alvast informeren voor oktober of november.”

Een Nederlandse horeca-adviseur in Moskou heeft al besloten zich in Moldavië te vestigen, terwijl een Syrische importeur van tandpasta en shampoo zijn zwarte BMW te koop aanbiedt “omdat ik in dit klote-land niet langer kan werken”.

De meeste importeurs en transportbedrijven proberen het zolang mogelijk uit te zingen, en kijken met ingehouden adem maar de jojo-bewegingen van de roebel. Jaap Oosterling, Moskou-directeur van Visbeen Eastern Europe, heeft bijna al zijn vrachtrijders met onbetaald verlof naar huis gestuurd. Zijn honderd trucks staan òf stil, òf ze zijn ingezet op andere Europese bestemmingen.

Tot het moment dat de crisis uitbrak, ging elke trailer met geïmporteerde waar (vooral chocolade, groente, fruit, limonade) voor driekwart leeg terug naar West-Europa (vooral met verhuizingen). Nu ligt de invoer nagenoeg stil door het uitvallen van het bankverkeer en de onberekenbaarheid van de roebelkoers. “Een klant loopt nog”, zegt Oosterling, “maar voor elke vrachtwagen die hier aankomt heb ik een dubbele lading aan inboedels staan die terug moeten.” In de vier jaar dat Oosterling vanuit Moskou werkt heeft hij dit nog nooit meegemaakt.

Pagina 21: 'Russen moeten toch ook eten'

“Onze zaken zijn teruggevallen op 10 procent van wat ze waren. Ik ben er stil van.' Toch troost hij zich, net als vele andere ondernemers, met de simpele gedachte dat “de Russen toch ook moeten eten”, en dat de consumentenmarkt van 147 miljoen zielen blijft bestaan.

Jan Rooze, de hoofdvertegenwoordiger van het Franse concern Saint Gobain (glas en bouwmaterialen) in de voormalige Sovjet-Unie, houdt de moed erin: “Het is heel, heel moeilijk allemaal, maar wij gaan door.” Na een stormachtige omzetgroei van honderd procent in de laatste twaalf maanden (in totaal 170 miljoen gulden), is de winst van het lopende jaar in de laatste maand verdampt. “En aan het eind van het jaar komen we in de rode cijfers”, zegt Rooze.

Hij calculeert in dat de koopkracht van de Russen drastisch omlaag zal gaan - net als de salarissen van zijn 70-koppige staf. “De markt is totaal ontwricht. Het zal eerst nog slechter gaan, voordat het beter wordt. Ik denk dat de omvang van de Russische markt voor ons zal uitkomen op een niveau dat de helft tot tweederde lager ligt dan het huidige.” Geplande miljoeneninvesteringen van Saint Gobain in de productie van isolatiemateriaal zijn voorlopig op de lange baan geschoven. Ondanks de tegenslagen is Rooze geenszins in mineurstemming: hij is vast van plan te blijven.