Pro-democratische krant in Iran gesloten

TEHERAN, 17 SEPT. De Iraanse veiligheidsdiensten hebben gisteren de pro-democratische krant Tous gesloten en de directie en hoofdredacteuren opgepakt. De staatstelevisie omschreef de krant, die door veel Iraniërs wordt beschouwd als boegbeeld van de ontluikende persvrijheid in Iran, als “gevaar voor de staatsveiligheid”. Redacteuren van Tous die gisteravond bij het door veiligheidsagenten bewaakte gebouw van de krant stonden te posten, zwoeren dat “Tous zal terugkomen, omdat de mensen dat willen”. Lezers die steun kwamen betuigen, beaamden dat.

De maatregel tegen Tous - dat president Khatami steunt - volgde onmiddellijk op een zeer harde toespraak van de Iraanse Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei, waarin hij justitie opriep “dat deel van de pers dat de vrijheden misbruikt, aan te pakken”.

Een en ander lijkt het begin van een nieuw offensief van de conservatieve factie, die wordt geleid door ayatollah Khamenei, tegen de relatief liberale regering van president Khatami. Diverse commentatoren en intellectuelen hebben de laatste dagen geopperd dat de conservatieven de huidige spanning rondom Afghanistan willen aanwakkeren om in een sfeer van patriottisme de democratiseringsbeweging de nek om te draaien. In dezelfde toespraak tot de paramilitaire Revolutionaire Garde waarin hij de pers de wacht aanzegde, bracht ayatollah Khamenei de strijdkrachten in staat van paraatheid in verband met de crisis rond Afghanistan.

In zijn toespraak zei Khamenei dat “vrijheid geen absoluut concept is maar haar eigen grenzen heeft in overeenstemming met de leer van de islam”. Hij zei dat het niet moeilijk was in te grijpen tegen de pers die vrijheid misbruikt. “Ik wacht af wat de verantwoordelijke organen zullen doen”, zei hij en hij voegde daaraan toe: “Dit is al de tweede keer dat ik een dergelijke waarschuwing uitdeel. Ik maak de functionarissen duidelijk dat ze maatregelen moeten nemen en uitvinden welke krant de grenzen overschrijdt.”

De toespraak ging vergezeld van commentaren in de zeer conservatieve kranten Jomhuri Eslami en Tehran Times waarin aanvallen werden gedaan op liberale kranten en op het ministerie van Islamitische Leiding dat dergelijke journalistiek mogelijk maakt. “Leider ayatollah Ali Khamenei wees zeer terecht op wat hij 'werkelijke vrijheid' en 'vrijheid tot samenzweren' noemde,” aldus de Tehran Times onder de kop 'Is vrijheid voor de media de juiste weg?' Jomhuri Eslami op zijn beurt somde een hele reeks bezwaren tegen Tous op, en concludeerde dat “het klimaat van vrijheid in het land niet mag worden misbruikt”. Daarnaast citeerde het een hoge functionaris die zei dat “de politiek van toegeeflijkheid op het ministerie van Islamitische Leiding alleen voor tegenstanders van het (islamitische) systeem is.” Het ministerie is in handen van een naaste medestander van president Khatami, Ataollah Mohajerani.

Tous, dat een oplage van ca. 200.000 heeft, is al twee maal eerder gesloten - en met de zegen van het ministerie van Islamitische Leiding meteen teruggekomen. Of dat deze keer weer lukt, zoals zijn redacteuren hopen, is dubieus gezien de karakterisering van Tous door de staatstelevisie als staatsgevaarlijk en gezien het feit dat ayatollah Khamenei zelf zo hard in de aanval is gegaan. De regering kan tegen hem uiteindelijk weinig inbrengen. President Khatami heeft zijn conservatieve tegenstander, parlementsvoorzitter Nateq-Nouri, weliswaar in de verkiezingen van mei 1097 vernietigend verslagen, maar hij speelt de tweede viool. Opperste Leider Khamenei heeft grondwettelijk zeggenschap over strijdkrachten en veiligheidsdiensten, rechterlijke macht, buitenlandse zaken en de staatsradio en -televisie. Bovendien is het parlement nog in handen van de conservatieven.

Tous startte in februari onder de naam Jameah, dat eind juli werd gesloten door de rechterlijke macht. Het ministerie van Islamitische Leiding gaf het blad vervolgens toestemming onder de naam Tous door te gaan. Dat werd begin augustus verboden, en onder de naam Aftab-e Emrooz voortgezet.

Kort daarvoor had ayatollah Yazdi, het hoofd van de rechterlijke macht, een scherpe aanval op Tous gelanceerd: “Ik zeg dat dit blad buiten de wet staat”. Die uitspraak werd onmiddellijk gevolgd door een lijfelijke aanval op de hoofdredacteur van Tous door een groep extremisten, die volgens diverse advocaten en journalisten hier door conservatieven worden gebruikt 'om hun boodschap over te brengen.' De directie van Tous heeft in verband hiermee bij de rechtbank een klacht tegen ayatollah Yazdi ingediend. De krant kreeg enkele dagen na dit tweede verbod toestemming toch weer onder de naam Tous uit te komen. “Onze principes zijn vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging en vrijheid van demonstratie”, zei de uitgever van Tous, Hamid Reza Jalali Pour, twee dagen geleden in een interview met NRC Handelsblad. Jalali Pour, die nu vastzit, was hoofdredacteur van Jemeah, maar werd eind juli voor een jaar verboden die functie uit te oefenen.

Jalali Pour is een leerling van dr. Soroush, de filosoof die als eerste vraagtekens heeft geplaatst bij het instituut van de almachtige Opperste Leider, de Velayat-e Faqih. Jemeah en Tous hebben dan ook herhaaldelijk artikelen geplaatst van dr. Soroush, die zelf al diverse malen ernstige problemen met de conservatieve geestelijkheid heeft gehad.

Jalali Pour noemde de huidige situatie in Iran “erg gevoelig”, omdat “veel macht in handen is van weinig mensen”, dat wil zeggen de conservatieven. “Wij moeten hier tegen strijden door goede artikelen te schrijven, op beschaafde wijze,” zei hij. “We kunnen proberen hun manier van doen aan het volk uit te leggen. Op lange termijn zal dat werken.”