Een ingestraalde teddybeer

RHENEN. Ouwehands Dierenpark. Verbaasd staart kleuter Adelindra Meyer naar de rare mevrouw die in haar teddybeer knijpt. Achter Adelindra dringt een rijtje jengelende kinderen en hun ouders. Met de teddybeer in haar knuistjes loopt Adelindra de tent uit, even stralend als kleuters bij Sinterklaas.

Ze kan het niet bevatten, maar één ding is zeker: haar beertje is nu héél bijzonder. Even verward en opgetogen reageren andere kleuters op 'genezend medium' Jomanda die op het Knuffelberenweekend in het Ouwehands Dierenpark present is. Er is een speciale tent ingericht voor het instralen van teddyberen.

“U moet de ingestraalde knuffeldieren in het kinderbedje leggen”, roept Jomanda. “Dat helpt tegen bedplassen, angst en andere kwaaltjes.”

Gehuld in crêmekleurig gewaad en met erotische blik kneedt, graait en knijpt Jomanda in de knuffels die haar worden aangereikt. Sommige teddyberen worden op een houten bankje gelegd - voor spirituele operaties. Iemand legt er een bos gladiolen bij.

Een dame van in de zestig haalt een rose konijn tevoorschijn. Gewonnen bij de bingo. Eenmaal ingestraald wil ze de knuffel aan een gehandicapte kennis schenken. Het werkt, zegt de dame: “Als Jomanda bij Veronica optreedt, zet ik een glaasje water op mijn tv. Het ingestraalde water helpt tegen de pijn in mijn knie.”

Vooral katholieken blijken vatbaar voor de instralingspraktijken van Jomanda: zij herinnert aan de wondercultuur van het Roomse leven. Steek een kaarsje op voor het beeld van een heilige. Alles is mogelijk voor wie gelooft. Water verandert in wijn. Lammen en blinden overwinnen hun handicap. Uitverkorenen wandelen over water.

Begrijpelijk dat de instralingskermis een toevluchtsoord van katholieken is geworden: de kerkklokken luiden, wonderen blijven uit. Zelfs Muskens is door de mand gevallen: hij blijkt niet in staat stenen in brood te veranderen.

Het virus van het bijgeloof waart overal. Jomanda voor de teleurgestelde katholiek. Het Amsterdamse Ronald-Jan Heijn-imperium Oibibio voor mensen die zich intellectuelen noemen. De Celestijnse belofte sloeg in alle kringen aan.

In de Middeleeuwen zouden types als Jomanda als heksen zijn verbrand, maar eind jaren negentig vindt boerenbedrog een warm onthaal bij commerciële zenders als Veronica, RTL-4 en bij de roddelpers. Klopgeesten, vorige levens, aura's lezen, uittredingen, waarzeggers die tegenwoordig helderzienden heten: commerciële media brengen aperte flauwekul als keiharde feiten.

Ze krijgen bijval uit onverwachte hoek. Zo verkondigde de anesthesist prof. Bob Smalhout vorig jaar in Privé dat Jomanda een van zijn vrienden uit een coma heeft gehaald.

Serieuze media op hun beurt maken onderscheid tussen aanhangers van kwakzalvers en die van een 'normale' religie. Kwakzalvers als Jomanda en Ronald Jan Heijn worden aangevallen - bij voorkeur in ironische reportages en wanneer er weinig nieuws is. Over de 'serieuze' gelovigen daarentegen valt geen onvertogen woord.

Waarom maakt niemand een ironische reportage over een katholieke mis of over een bijeenkomst van moslims in een moskee? Omdat het niet mag. Dat heet blasfemie en levert processen of fatwa's op.

Kritiek op religie is een van de laatste taboes. Men moet geloof respecteren. Vrijheid van godsdienst is heilig verklaard. Men moet bisschoppen en imams even serieus nemen als hoogleraren. Vrijwel niemand durft kritiek te leveren op de opvattingen van katholieken, protestanten en moslims, op degenen die in Nederland in de meerderheid zijn. Bij wet is zelfs geregeld dat kinderen op levensbeschouwelijke scholen aan bijgeloof worden blootgesteld. Dat ze onderwezen worden uit boeken vol fabeltjes die als waarheid worden gepresenteerd. Er is een hel en een hemel. De mens wikt, God beschikt.

Is het terecht om onderscheid te maken tussen Jomanda's aanhangers en reguliere gelovigen? Wat is het verschil tussen een ingestraalde teddybeer en een hostie? Is het door katholieken verorberde 'lichaam van Jezus' niet van dezelfde orde? De hostie is een ingestraalde helper. Zijn mensen die geloven dat een opperwezen de aarde in pakweg zeven dagen heeft geschapen, van hoger niveau dan Jomanda's aanhangers?

Een ingestraalde teddybeer is niet hilarisch, maar een alarmerend symptoom. Fans van Jomanda verschillen niet van reguliere gelovigen. Evolutietheorie? Wetenschap? God en Zijn helpers hebben de wereld in Hun macht. Katholieken, protestanten, hindoes en moslims lijden aan het syndroom van de middeleeuwer. Ze zijn blijven steken op het niveau van een gemiddelde leerling van een LOM-school.

Naarmate de techniek en kennis toenemen, vermindert het kritisch vermogen van mensen - dat van politici voorop. Met hun bezuinigingen op universiteiten wekken ze de indruk dat wetenschap een overbodige luxe is. Dat is ook zo voor veel politici.

De moderne boekenverbranders bevinden zich in Den Haag. Wetenschappelijke onderzoeksbevindingen worden, gelezen of niet, terzijde geschoven: die staan niet zelden haaks op het eigen stemgedrag. Intussen worden kerken met gepaste eerbied benaderd. Hoe lang zal het duren voordat het parlement zich door Jomanda laat instralen? Of dat een helderziende wordt ingeschakeld voor de Troonrede?