Conflict over besteding van financiële meevallers gesust

DEN HAAG, 17 SEPT. Het dreigende conflict in de coalitie over de besteding van meevallers die het gevolg zijn van economische groei, is vanmorgen gesust. De coalitiefracties PvdA en D66 namen genoegen met de uitleg van premier Kok daarover.

PvdA-fractievoorzitter Melkert stelde niettemin de al vier jaar geldende afspraken ter discussie over de strikte scheiding tussen meevallers als gevolg van lagere uitgaven en meevallers als gevolg van hogere inkomsten.

PvdA, D66 en oppositiefractie GroenLinks hadden gisteren, op de eerste dag van de algemene beschouwingen, hun ongenoegen geuit over een passage in de Miljoenennota. Daarin verklaart het kabinet dat meevallers die het gevolg zijn van economische groei, bijvoorbeeld door lagere rente-uitgaven, gereserveerd worden voor tegenvallers die eveneens het gevolg zijn van de groei. Bij dit laatste gaat het met name om ambtenarensalarissen die de loonontwikkeling van de markt volgen.

Vooral D66-fractievoorzitter De Graaf veronderstelde gisteren dat het kabinet geld had willen oppotten, in plaats van meevallers in de uitgaven te besteden aan zorg, onderwijs, veiligheid en milieu, zoals in het regeerakkoord is afgesproken. Hij constateerde dat het kabinet aan een “najaarsdip” leidde en teveel uitging van een afname in de economische groei. Kok ontkende dat vanmorgen: “We gaan ons niet gedragen als een eekhoorn die zich op de strengste winter aller tijden voorbereidt.”

In antwoord op GroenLinks voorman Rosenmöller, die Paars II gisteren een “reserveringskabinet in plaats van een investeringskabinet” noemde, zei Kok: “Er is geen sprake van dat wordt gereserveerd in plaats van geïnvesteerd. Er wordt wel nagedacht voordat er wordt geïnvesteerd om te voorkomen dat je moet gas geven en remmen tegelijk.”

In het voorkomende geval zal de Kamer dan ook uitgebreid worden geraadpleegd over het reserveren of juist besteden van de zogenomede 'macro-meevallers', verzekerde hij. Volgens de premier heeft het kabinet niet meer willen aangeven dan dat het “een check van de risico's” dient uit te voeren voordat het meer geld uittrekt voor bijvoorbeeld onderwijs en zorg.

Aan een andere netelige punt, de groei van de luchtvaart, was Kok tegen het middaguur nog niet toegekomen.

PvdA-fractievoorzitter Melkert stelde met de uitspraken van Kok een antwoord te hebben gekregen op zijn “indringende” vragen van gisteren.

Pagina 2: 'Afspraken knellen'

Niettemin meent fractievoorzitter Melkert van de PvdA dat de kabinetsafspraken over het omgaan met mee- en tegenvallers “knellen”. Hij wees er op dat economische groei weliswaar samengaat met hogere lonen, maar niet met lagere rente-uitgaven. “Dan ontstaat inderdaad een probleem”, gaf Kok toe.

Zowel dit kabinet als het vorige, waarvan Melkert als minister van Sociale Zaken deel uitmaakte, begroot binnen een zogenoemd uitgavenplafond voor overheidsuitgaven, sociale zekerheid en zorg. Als uitgaven onder dat plafond in werkelijkheid lager uitvallen, kunnen die meevallers op andere posten worden besteed. Meevallende inkomsten uit belasting zullen niet worden besteed aan uitgaven voor zaken als onderwijs en zorg, maar aan een terugdringing van het financieringstekort en een verlaging van belastingen. Melkert stelt dit onderscheid tussen de meevallers ter discussie. Volgens Kok hebben belastingverlagingen wel effect op de lonen en daarmee op de uitgaven aan lonen voor ambtenaren in de zorg, het onderwijs en de politie. Hij wees het alternatief van GroenLinks om via verzwaring van lasten de laagste inkomens te laten stijgen, af. Volgens Kok is het voorstel ook nadelig voor de inkomensgroepen die net boven het minimum zitten.

Kok verzette zich verder tegen het idee van GroenLinks om een speciale belasting op vliegtuiggebruik in te voeren. Hij wees erop dat een dergelijke belasting onmogelijk is wegens internationale afspraken.

Fractievoorzitter Rosenmöller van GroenLinks zei in reactie op Kok dat zijn alternatief economische en ecologisch verantwoord is en daarnaast sociaal noodzakelijk. Hij riep premier Kok op om ook “zonnige kanttekeningen” te maken.