Extreem-rechts Duitsland zet zijn opmars voort

Extreem-rechtse partijen in Duitsland zijn in opmars, vooral in het Oosten van het land. De aanhang is jong, de leiders prediken 'sociale gerechtigheid'. In een enkele deelstaat zullen deze partijen in het parlement komen.

SCHWERIN, 15 SEPT. Het is zwart in de straten van Schwerin. Gewapend met grote vlaggen, wurmt de groep rechts-radikalen zich door de smalle stegen.

Het zijn jonge jongens, met bijna kaal geschoren hoofden en een beetje 'groen', alsof ze net onder moeders vleugels vandaan zijn gekropen. “Wij zijn de echte oppositie”, roepen ze. “De NPD is de partij van de Duitsers”. De kop van Mephisto, die aan een café hangt, kijkt kwaadaardig lachend toe. De demonstranten hebben niet in de gaten dat ze in de schaduw van de duivel lopen.

De Nationaaldemocratische Partij van Duitsland (NPD) is een van de drie extreem-rechtse partijen, die vooral in Oost-Duitsland op een groeiende aanhang kunnen rekenen van ontevreden jongeren. In Saksen-Anhalt verrastte de Duitse Volksunie (DVU) bij de verkiezingen in april door bijna 13 procent van de stemmen binnen te halen, vooral van 18-jarigen die voor het eerst mochten stemmen. Opiniepeilers verwachten dat de opmars van extreem-rechts in het Oosten wordt voortgezet. Bij de verkiezingen, die op 27 september in Meckelenburg-Voorpommeren worden gehouden, op dezelfde dag als de Bondsdagverkiezingen, bestaat zelfs de kans dat twee neo-nazistische partijen in het parlement komen: de DVU èn de NPD.

De arme uitgestrekte deelstaat, in het noordoosten van Duitsland, is met zijn hoge werkloosheid - in sommige gebieden 30 tot 40 procent - een dankbaar recruteringsgebied voor extreem-rechts. Hier wonen de verliezers van de Duitse eenwording. Nadat de NPD het aantal leden sterk zag teruglopen van 28.000 eind jaren zestig naar 1.600 in 1989, is de aanhang sinds de hereniging weer tot 6.000 gegroeid. Een fusie met de DVU zit er niet in. Voor de nationale socialisten van de NPD is DVU-leider Frey een 'schaamteloze ondernemer' en een 'rechtse uitbuiter'.

“Hier marcheert het nationale verzet”, roepen de neo-nazi's, die langzaam naar het centrum trekken om de bevolking toe te spreken. “Hier marcheert de nationale domheid”, reageert een woedende vijftiger in spijkerpak. Als een horzel loopt hij om de meute demonstranten heen, die stevig door een rij groene agenten wordt bewaakt om provocaties te voorkomen. Voorbijgangers passeren hoofdschuddend. “Treurig, treurig. Dat ze dit niet hebben verboden”, zegt een oudere dame. “Ik heb alle opmarsen van Hitler meegemaakt, maar het lijkt hier net 1933”.

De Duitse Binnenlandse Veiligheidsdienst waarschuwt voor de uitwerking, die de groeiende steun voor extreem-rechts in het Oosten op heel Duitsland kan hebben. “Het succes van een extreem-rechtse partij kan de rechtsradicalen (...) uit hun nissen halen”, is in een intern rapport te lezen. Pas in Saksen-Anhalt is het kiezerspotentieel voor rechts-radicale partijen aan het licht gekomen, dat tussen de 10 en 18 procent wordt geschat.

“Hier op straat durft bijna niemand voor zijn sympathie uit te komen”, zegt Alexander von Webenau. Maar “we hebben de Stammtisch allang veroverd”, weet hij. “Aan de stamtafel in cafés hoor je niet anders dan dat buitenlanders het land uitmoeten, dat Duitsers recht op een baan hebben. In Europa raken we alles kwijt: ons werk, onze munt, onze taal, onze muziek. Dat kan niet langer zo doorgaan. Het verzet borrelt overal.”

Alexander is 21 jaar en loopt ook mee in de verkiezingsmars. Een magere, lange jongen met een studentikoos uiterlijk. Hij komt helemaal uit Augsburg in Beieren om te demonstreren vóór de doodstraf, tègen de asielzoekers, vóór een Duitsland voor de Duitsers.

Toen hij 12 jaar was, werd Alexander lid van de marxistisch-leninistische partij. Hij was onder de indruk van Mao's 'bijbel'. Maar de marxisten vond hij dwaas, ze protesteerden alleen tegen de vijandigheden die tegen buitenlanders worden geuit. Toen hij op het gymnasium zat werd hij lid van de NPD en een rechtse socialist in plaats van een een linkse.

De demonstranten zijn na een tocht door de regenachtige binnenstad op een plein aangekomen. Daar probeert partijvoorzitter Udo Voigt met de kandidaat in Schwerin (“een echte advocaat”) iets over het verkiezingsprogramma kwijt te raken. Maar een groepje linkse jongeren heeft een stevig fluitconcert ingezet, zodat omstanders door de krassende luidspreker enkel kreten opvangen. “...Sociale rechtvaardigheid...'; “...geen ellebogenmaatschappij...”; “..Laat me tenminste hier praten!..”. Het is onbegonnen werk, toch gaat de voorzitter onverstaanbaar verder.

Sinds Voigt twee jaar geleden NPD-leider werd, heeft hij van 'de sociale kwestie' het belangrijkste verkiezingsthema gemaakt. Zijn voorganger kreeg weliswaar nationale bekendheid met zijn ontkenning van Auschwitz, maar belandde daarmee steeds in de gevangenis.

“We willen een einde maken aan de misstanden in Duitsland, aan de hoge werkloosheid”, licht Alexander toe. “De buitenlanders kunnen niet blijven. De genetische verschillen zijn te groot, de helft is crimineel. Ze hebben niet dezelfde kwaliteit als Duitse arbeiders.”

Natuurlijk zijn ze ook een slachtoffer van het systeem, zegt de jonge NPD-er vergoelijkend. Buitenlanders zijn moderne slaven. “Het is niet hun schuld, maar de schuld van de ondernemers. De globalisering verstoort alles wat nationaal is. Wij zijn voor economische autarkie, ruilhandel.”

Nee, met de NSDAP-partij van Hitler willen ze net zo weinig te maken hebben als met Bismarck. Maar het moet afgelopen zijn met het eeuwige schuldcomplex, zegt Alexander. Steeds meer jongeren van gymnasiums worden lid, niet louter laaggeschoolden voelen zich door de NPD aangesproken. “Ze willen niet elke dag horen dat wij Duitsers ons voortdurend moeten schamen. Daarom zijn we tegen Holocaust-monumenten. We moeten af van het schuldcomplex en een nieuw Duitsland maken waarop we trots zijn.”

De NPD-sprekers op het plein hebben het opgegeven. De stoet druipt af. Alle hoop is gericht op Rostock, waar NPD-ers uit het hele land zaterdag bijeenkomen in de wijk Lichtenhagen. Zes jaar geleden zetten rechts-radikalen daar een asielzoekerscentrum in vlammen onder luid applaus van de omwonenden. Op het nippertje ontsnapten 140 Vietnamezen aan de dood. In Lichtenhagen wil de NPD een 'signaal' afgeven. Rostock probeert dat te voorkomen.