Eet je bordje leeg

Ergens op de Galderse heide ligt een boterham met kokosbrood begraven. Met grote ogen had ik naar het mij tot dan toe onbekende broodbeleg gekeken. Het kwam uit de picknicktas van de moeder van een van mijn vriendjes. Wat waren mijn eigen boterhammen met kaas en appelstroop opeens saai en suf.

De ogen waren niet alleen groot, maar kennelijk ook begerig. Ik kreeg zo'n prachtig roze-wit belegde boterham aangeboden. Na de eerste hap kneep mijn keel zich dicht. Wat een teleurstelling, wat een vreselijke smaak! Ik probeerde hem nog op de normale manier weg te werken, maar met elk hapje groeide de boterham. De grootste zorg was daarna er op een nette manier vanaf te komen. In een behoedzaam, onder mijn knieën, gegraven kuiltje wist ik uiteindelijk de versmade traktatie ongezien te laten verdwijnen.

De herinnering aan de begraven boterham - zou er nu een kokospalm op de Galderse heide staan? - kwam boven bij het zien van een restauranttafereel met mr Bean. Het enige gerecht dat binnen zijn budget past is een biefstuk tartaar, die hij tot zijn ontzetting rauw krijgt geserveerd. Panisch vult hij het bloemenvaasje en de suikerpot ermee. Hij verbergt wat in een broodje en in de handtas van een mevrouw die achter hem zit.

Mr Bean boort hier, zoals hij vaker doet, diepere lagen van het bewustzijn aan. Iedereen heeft wel herinneringen aan het tegen heug en meug, misselijk van de lucht alleen al, naar binnen werken van spruitjes, gestoofde kabeljauw of vla met klontjes. Klein kinderleed kan groot zijn en lang in de geest blijven rondspoken.

Ouders van nu vertellen mij hun kinderen niet te dwingen het bord leeg te eten. Ze oefenen drang noch dwang uit en geven geen straf. Wel is conform de huidige pedagogische inzichten het aanbieden van alternatieven uit den boze. Bij hen zelf is er niet veel voor nodig de herinneringen te laten opwellen aan de verschrikkingen van gedwongen voedselopname. Over hoe erg het is om als Hollandse jongen niet van kaas te houden. Elk lunchpakketje was een nachtmerrie. Bij het openmaken drong de kaaslucht penetrant de neusgaten binnen. De kaas leek alle boterhammen met ander beleg te hebben aangetast zodat de enige oplossing het weggooien van het hele lunchpakket was. Over hoe onthutsend het is als zevenjarige in het ziekenhuis komijnekaas te krijgen en konijnenkaas te verstaan. De pitjes vervormden in de kindergeest tot keutels, die een voor een moesten worden verwijderd.

De eet-je-bord-leegdwang heeft tot grote inventiviteit geleid in het onttrekken van etenswaar aan de slokdarm. De grote verdwijntrucs staan na jaren nog helder voor de ogen. Een moeder van nu herinnert zich hoe ze als vijfjarig meisje werd opgesloten in de kamer tot haar bord leeg was. De bron van de ellende was een krentenbol met spijs. Ze verborg de krentenbol in een boek in de kast. Het was een groot, dik boek. Jaren later werden de verdroogde resten teruggevonden in de bijbel.

En alsof het gisteren is gebeurd weet ze nog dat ze, twaalf jaar oud, bij een vriendinnetje thuis mee mocht eten. Er kwamen scampi's op tafel. Groot was de huiver bij het zien van die onbekende, vreselijk ogende en nauwelijks als voedsel herkenbare beestjes. Ondenkbaar was het dat ze die ooit naar binnen zou kunnen krijgen. Allerlei mogelijkheden overwoog ze om de roze griezels ongemerkt te laten verdwijnen, in de zak stoppen, op de grond laten vallen? Uiteindelijk leek een op reikafstand staande lamp het meeste perspectief te bieden. Met nonchalante rekbewegingen deponeerde ze de scampi's een voor een in de melkwitte glazen bol. De operatie slaagde. Maar het begon te schemeren en het licht werd ontstoken. Tot duizelingwekkende proporties uitvergroot stonden de schaduwen van de scampi's op de muren van de kamer geprojecteerd.

De moderne opvoedkundige principes beroven de kinderen van nu van dit soort ervaringen, die in elk geval een verrijking van het gevoelsleven betekenen. Een van de gedachten achter de eet-je-bord-leegdwang is dat kinderen alles moeten leren eten. Een strategie die niet altijd succesvol is. Zo heb ik van kokos nooit leren houden. Maar hoe gaat het nu in zijn werk? Krijgen we hele generaties die nooit spruitjes, gestoofde kabeljauw en scampi's hebben leren eten? En hoe moet het dan later in de restaurants? Dames, let op uw handtas.