De binnenvaart en de Betuwelijn

De onverwacht sterke opbloei van de binnenvaart, vooral in het belangrijke containervervoer, roept vragen op omtrent de noodzaak van de Betuwelijn. Loont het nog wel om voor ruim 9 miljard een spoorlijn aan te leggen, terwijl steeds grotere binnenschepen via de rivieren vanuit Rotterdam het Duitse Ruhrgebied bijna even snel kunnen bereiken? En dat bovendien, net als het spoor, zonder het fileleed op de weg te verergeren, zonder milieuvervuiling van betekenis aan te richten en tegen een veel geringere prijs.

De Jowi, het grootste Nederlandse binnenschip, dat speciaal voor het containervervoer is gebouwd, kan in één keer evenveel containers vervoeren als meer dan vijf lange goederentreinen op de Betuwelijn en dat bovendien voor minder geld. “Niemand had gedacht dat de ontwikkelingen in de binnenvaart zo snel zouden gaan”, aldus prof H.B. Roos, die logistiek management doceert aan de Erasmus-universiteit. De verladersorganisatie EVO noemde onlangs juist de onstuimige groei van de binnenvaart als één van de redenen voor een oproep van haar kant om alsnog af te zien van de Betuwelijn.

Het ministerie van Verkeer en Waterstaat betoogt desondanks dat noch de binnenvaart, noch de zogeheten IJzeren Rijn, een spoorlijn die vanuit Antwerpen via Weert en Roermond naar het Ruhrgebied leidt, een alternatief kunnen vormen voor de Betuwelijn. In een brief aan de Tweede Kamer verklaarde de nieuwe minister Netelenbos eind augustus desgevraagd dat er nog steeds van wordt uitgegaan dat over de Betuwelijn in 2015 zo'n 39 miljoen ton goederen zal worden vervoerd, een veelvoud van wat er nu in totaal over het spoor wordt vervoerd.

Prof. Roos vindt dat het ministerie veel te weinig oog heeft gehad voor de binnenvaart en zich blindstaart op de Betuwelijn. “Ik heb wel eens het idee dat het ministerie van Verkeer en Waterstaat niet eens meer over de kwestie wíl praten”, aldus prof. Roos. “Ze klampen zich aldoor maar vast aan de Betuwelijn, die een soort van beleidsmatig plechtanker lijkt te zijn geworden. Er zitten op het ministerie stellig veel spoorhobbyisten.”

Sommige binnenschippers maken er geen geheim van weinig heil te zien in de Betuwelijn. “Ze zijn gewoon achterlijk bezig in Den Haag”, stelt Henk Wanders van de Jowi. “Ze hebben veel geïnvesteerd in de Waal. Dat is een prachtige vaarroute zonder knelpunten geworden. Waarom wordt daar nu niet doordachter van gebruik gemaakt?” Volgens Wanders is de huidige toestand vooral een gevolg van het feit dat de binnenvaart pas sinds kort weer iets van een positie heeft verworven. Daarvoor waren de schippers onderling erg verdeeld en zo heeft die Betuwelijn het groene licht kunnen krijgen.

De binnenvaartorganisaties zijn terughoudend met hun kritiek op de Betuwelijn, mede omdat ze hun relatie met de overheid liever niet op het spel zetten. Baat de Betuwelijn niet, schaden zal ze ook niet, redeneren zij. Wel stelt bij voorbeeld het Centraal Bureau voor de Rijn- en binnenvaart dat het niet zo mag zijn dat de Betuwelijn wordt aangelegd ten koste van investeringen in de binnenvaart.

En ook mag het niet zo zijn dat wanneer het vervoersaanbod op de Betuwelijn bij nader inzien tegenvalt de prijs via subsidies kunstmatig wordt verlaagd. Dat zou oneigenlijke concurrentie voor de binnenvaart en het wegvervoer vormen. Het valt echter niet uit te sluiten dat het over enkele jaren wel degelijk zover zal komen.