Stoiber bracht Beieren harmonie tussen 'laptop en lederhose'

Komende zondag zijn in Beieren deelstaatverkiezingen. De kandidaten voor het bondskanselierschap kijken met spanning uit naar de resultaten.

MÜNCHEN, 12 SEPT. Wie heeft de laagste werkloosheid? Wie heeft de meeste jonge ondernemers? Wie heeft de laagste misdaad? Wie heeft de meeste kindercrèches? Wie kan het meeste bier drinken? Beieren natuurlijk. 'Beieren is klasse, in Duitsland en Europa', is de verkiezingsleus van Edmund Stoiber, de Alpenkoning met de witte kuif, die in München op bonte affiches prijkt.

Onvermoeibaar trekt de gedreven minister-president van Beieren door de dorpen en steden van zijn rijk. Morgen worden in de grootste deelstaat in het zuiden van Duitsland verkiezingen gehouden en Stoiber hoopt de absolute meerderheid binnen te halen. Ook Helmut Kohl en zijn CDU wachten met spanning op de uitslag. Een glansrijke overwinning voor de politieke zusterpartij CSU geeft de bondskanselier dankbare steun bij de Bondsdagverkiezingen over twee weken.

Stoiber zelf zet zijn beste beentje voor de campagne landelijke allure te geven. Met een bombardement aan cijfers rekent hij de kiezers in biertenten, cafés en op marktpleinen voor waar de financiële brokkenmakers zitten die de macht in Bonn willen overnemen: in Hannover en Saarbrücken, de deelstaten waar SPD-kanselierskandidaat Gerhard Schröder en partijvoorzitter Oskar Lafontaine regeren. Want wie hebben een hoge werkloosheid, een hoge staatsschuld en een geringe economische groei? “Het bankroete Nedersaksen en Saarland”, zegt Stoiber.

De minister-president mag met zijn onophoudelijke ijver en zijn nationale retoriek wel eens irritatie oproepen. Vooral de recente poging van de CSU om de 14-jarige Turkse crimineel samen met zijn ouders, die al 30 jaar in München wonen, uit te laten wijzen, heeft bij menigeen kwaad bloed gezet. Maar zijn politieke tegenstander Renate Schmidt, partijvoorzitter van de SPD in Beieren, kan Stoiber verder weinig voor de voeten werpen. De cijfers en de welvaart in de deelstaat met twaalf miljoen inwoners spreken in Stoibers voordeel.

De werkloosheid ligt met 6,5 procent van de beroepsbevolking aanzienlijk onder het landelijk gemiddelde van bijna 11 procent, de economische groei is bijna twee keer zo hoog dan in Schröders Nedersaksen en de schuldenlast is het laagst van heel Duitsland.

Het is de premier gelukt om conservatieve Beierse waarden, die tot uitdrukking komen in het verplichte kruisbeeld in de klas en een strenge abortusregeling, te verbinden met een moderne industriële politiek. Op het gebied van onderzoek en ontwikkeling van hoogwaardige technieken zoals biotechnologie, lucht- en ruimtevaarttechniek en informatietechnologie is Beieren het paradepaardje van Duitsland. Zelfs president Roman Herzog prijst de Beierse harmonie tussen 'Laptop en Lederhose'; hij is dan ook een Niederbayer. Ook is Stoiber erin geslaagd het belangrijkste verkiezingsthema van Gerhard Schröder weg te kapen. De kanseliers-kandidaat van de SPD praat alleen over een 'Bündnis für Arbeit', Stoiber heeft het uitgevoerd. Mocht Schröder de verkiezingen winnen, wil hij als eerste werkgevers en werknemers aan tafel brengen om een pact te sluiten, dat economische groei en banen moet garanderen. Het 'Akkoord van Wassenaar', dat in 1982 in Nederland werd gesloten (loonmatiging in ruil voor werk), is Schröders grote voorbeeld.

Beieren heeft als eerste deelstaat al een 'Bündnis für Arbeit' gesloten. Dat leverde Stoiber zowaar recent een compliment van de lokale SPD-parlementariër op, die de premier een 'Lichtgestalt' noemde. Door het akkoord zijn sinds 1996 zeker 150.000 arbeidsplaatsen veiliggesteld en 52.000 nieuwe banen geschapen.

Het succes in Beieren heeft verschillende vaders. Niet alle bloemen die nu bloeien zijn gezaaid door Stoiber, die sinds 1993 regeert. Na de oorlog was Beieren een boerenland met slechts enkele industriële lichtpunten zoals München, Nürnberg en Augsburg. Toch hoorde de deelstaat in zekere zin tot de 'oorlogswinnaars', want het kreeg een economische injectie van de grote bedrijven. Zo trok Siemens van Berlijn naar München en ook BMW en Audi bouwden hun ondernemingen, die in het Oosten verloren waren gegaan, nieuw op in Beieren. Het menselijk kapitaal werd versterkt door honderdduizenden Sudetenduitsers, die na de oorlog uit Tsjechoslowakije werden verdreven (Heimatvertriebenen), en door tal van ondernemers uit de Sovjet-Unie, die in het zuiden een nieuw leven wilden beginnen.

Naast de grote concerns vormden vele solide middelgrote en kleinere ondernemingen de ruggegraat van de Beierse economie. Hoewel in de volksmond gegrapt wordt, dat bijna 'iedereen nog zijn stalschoenen' in de gang heeft staan, speelt de landbouw allang geen prominente rol meer. Slechts nog vier procent van de werknemers verdient zijn brood in deze sector. Mede met behulp van Europese subsidies, zijn boeren in staat gesteld hun bedrijf te veranderen in vakantieparken. In het mystieke berglandschap waar het sprookjeskasteel Neuschwanstein van de vroegere koning Lodewijk staat, leven de boeren nu van de toeristenindustrie.

“Zonder Franz Josef Strauss was Beieren niet geworden wat het vandaag is”, zegt Roland Berger, in München een prominent managementadviseur van belangrijke Duitse ondernemingen. “Zonder Strauss was Airbus er nooit gekomen en het hypermoderne vliegveld van München ook niet.” De enorme lobby van de vroegere Beierse minister-president gaf mede de aanzet tot de Duitse deelname aan het Europese luchtvaartproject, dat inmiddels een groot succes is. Met zijn moderne economische politiek geldt Stoiber als Strauss' waardige opvolger. Zijn tomeloze inzet voor Beiers belangen heeft de humorloze Stoiber geliefd gemaakt. Hij stelde zich meteen aan het hoofd van de Biergarten-revolutie, die uitbrak toen een rechter het lawaai in de biertuinen wilde beperken door vervroeging van de sluitingstijd. Stoiber wist fluks een nieuwe wet te fabriceren en kreeg het voor elkaar zijn volk 's avonds tot 23.00 uur met een pul bier onder de boom te houden.

Stoibers politieke tegenstander Renate Schmidt - die de Mutter Courage van de Beierse SPD wordt genoemd - heeft morgen geen schijn van kans tegen de populaire Stoiber. Daarmee blijft Beieren in Duitsland de enige èèn-partij-staat, waar de CSU al sinds 1957 ongebroken regeert.

“Het klopt dat de democratie van machtswisseling leeft”, zei Stoiber onlangs in een interview, “maar die hoeft niet perse tussen partijen plaats te vinden. Wij vernieuwen onszelf, anders worden we vernieuwd.” En dat wil de Beierse premier graag zo houden.