Klasse

Vroeger had schaken glamour, schreef Henk Spaan een paar jaar geleden in een schaakboek waaraan ook niet schakende schrijvers bijdroegen. “Chess used to have class“, zei nu Ulf Andersson, een van Timmans secondanten bij zijn match tegen Kasparov in Praag. De een bekeek het als buitenstaander, de ander als vakman, en glamour is niet helemaal hetzelfde als klasse, maar ze bedoelden waarschijnlijk toch ongeveer hetzelfde.

Andersson had het over de steeds toenemende trivialisering van het schaken. Het was volgens hem begonnen toen het speeltempo versneld werd. Niet meer veertig zetten in twee¨enhalf uur, maar in twee uur. Toen het afschaffen van de afgebroken partijen, onder valse voorwendsels. Er werd gezegd dat afbreken niet meer eerlijk was, omdat de speler met de beste schaakcomputer dan in het voordeel zou zijn. Onzin natuurlijk. Het is eerder andersom. Vroeger was de speler met de beste secondant in het voordeel, nu nog steeds trouwens, maar de beste schaakcomputer kan iedereen kopen. Vervolgens werden belangrijke wedstrijden beslist door vluggertjes. En tenslotte, maar niet het minste, het gedonder rond de verschillende wereldkampioenschappen. Andersson houdt zich tegenwoordig vooral met correspondentieschaak bezig. Een vorm van schaken zonder glamour en zonder geld, maar met veel klasse.

Ik lees in mijn oude werken en zie dat ik in 1978 voorspelde dat de computer binnen vijftien jaar wereldkampioen zou worden en dat de schaakwereld aan trivialisering ten onder zou gaan. Voorspellingen komen nooit precies uit. Die trivialisering van het schaken zag ik in het rare gedoe rond de wereldkampioenschapsmatch van 1978 tussen Karpov en Kortchnoi. Waar maakte ik me eigenlijk druk om? Het was heilige ernst vergeleken bij nu.

Kasparov zit in een lastig parket. In 1996 kondigde hij aan dat hij het volgend jaar een match tegen Karpov zou spelen. Het ging niet door. Dit jaar zou hij tegen Shirov spelen. Gaat ook niet door.

Het is de vloek van zijn grote kracht. Hij slaagt er niet in om sponsors voor een match om zijn wereldkampioenschap te vinden, onder meer omdat iedereen denkt: ach, dat wint hij toch. Nu moet hij afwachten of Shirov misschien een proces tegen hem begint wegens contractbreuk. De sympathie van vrijwel de gehele schaakwereld zou bij Shirov liggen.

Bessel Kok, de organisator van de match tussen Kasparov en Timman, had een voorstel om uit de impasse te komen. Het kampioenschap van de FIDE, dat in december in Las Vegas op het programma staat, zou omgevormd moeten worden tot een soort kandidatentoernooi waarvan de winnaar volgend jaar tegen Kasparom om het wereldkampioenschap aller categorie¨en zou spelen. Uit de opbrengst van die match zou Shirov schadeloos kunnen worden gesteld voor gederfde inkomsten. Als ik Shirov was zou ik het toch in eerste instantie bij de rechter proberen.

Kasparov stemt aarzelend in met het nieuwe plan. Een hele verandering, want in 1996 was de FIDE voor hem een rottend karkas dat geen fatsoenlijk mens nog zou omhelzen. Nu moet de FIDEer nog mee instemmen. Het is gunstig voor het plan dat de FIDE dictatoriaal geregeerd wordt door Iljoemzjinov, die zich niet aan wetten, regels en reglementen hoeft te houden. E´en stem is genoeg om het voorstel aan te nemen.

Er is zeel veel tegen Koks voorstel in te brengen, maar het is waar dat iedere situatie waarin er weer ´e´en algemeen erkende wereldkampioen zou zijn, beter is dan die van nu.

Kasparov maakte nog een grappige opmerking tegen Kok. Het ging over Karpov, die niet meer de oude is, en over Kortchnoi, die 67 jaar oud is en het ene toernooi na het andere wint. “Als er een revanchematch Karpov-Kortchnoi zou komen, zouden de kansen van Kortchnoi nu veel beter zijn“, zei Kasparov. Het was natuurlijk bedoeld om Karpov op zijn plaats te zetten, maar het mag ook opgevat worden als een eerbetoon aan de onvermoeibare Kortchnoi. “Iedere keer als ik op mijn leeftijd weer eens een toernooi win, denk ik dat er iets mis moet zijn met de moderne schaakwereld“, zei Kortchnoi eens grijnzend.

Zijn laatste overwinning was vorige maand in het Alois Nagler Herdenkingstoernooi in Z¨urich. Kortchnoi en vier andere ouden (Larsen, Gligoric, Smislov en Unzicker) speelden elk tien partijen tegen vijf jonge Zwitsers. De ouden van dagen wonnen met 31-19. “Het mankeert de jongelui aan wil om te winnen“, zei Larsen. Kortchnoi deed zijn reputatie als kindermoordenaar gestand en haalde de hoogste score met acht uit tien.

Wit Kortchnoi-zwart Forster

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 c7-c5 3. d4-d5 g7-g6 4. Pb1-c3 Lf8-g7 5. e2-e4 d7-d6 6. f2-f3 0-0 7. Lc1-g5 e7-e6 8. Pg1-e2 e6xd5 9. c4xd5 a7-a6 10. a2-a4 h7-h6 11. Lg5-e3 Pb8-d7 12. Pe2-g3 Pd7-e5 13. Lf1-e2 Lc8-d7 14. Dd1-d2 h6-h5 15. 0-0 b7-b5 16. Le3-g5 Als wit het pionoffer aanneemt krijgt zwart mooi spel op de damevleugel. 16...Tf8-e8 17. f3-f4 Pe5-c4 18. Le2xc4 b5xc4 19. f4-f5 De standaardmethode om aan te vallen is het pionoffer 19. e5 dxe5 20. f5, maar Kortchnoi doet het anders en geeft daarmee zwart de gelgenheid om gevaarlijke activiteit over de zwarte velden te ontwikkelen. 19...Dd8-e7 20. Ta1-e1 De7-e5 21. Kg1-h1 Pf6-g4 22. Dd2-e2 Ta8-b8 23. Lg5-f4 De5-e7 24. De2-d2 De7-h4 25. h2-h3 Lg7-e5 26. Pg3-e2 Pg4-f2+ 27. Kh1-g1 Pf2-d3 28. Lf4xe5 Te8xe5

Zwarts strategie lijkt geslaagd met zijn prachtig paard op d3, maar nu komt wit aan de beurt. 29. Dd2-h6 Dreigt 30. f6 29...Dh4-f6 30. Pe2-f4 Pd3xf4 Jammer van het mooie paard. Schachwoche geeft een mooie variant na 30...Pxe1: 31. fxg6 fxg6 32. Pe6 Txe6 33. dex6 Dxe6? 34. Pd5 en wit wint. Beter zou 33...Dg7 zijn, maar wit houdt voordeel. 31. Tf1xf4 Tb8xb2 32. Te1-f1 Te5-e7 Een zeer ingewikkelde stelling. Na 33. fxg6 Dxg6 34. Dxg6+ fxg6 35. e5 dxe5 36. Tf8+ Kg7 37. d6 heeft zwart nog net de redding 37...Lc6 met remise. 33. e4-e5 De laatse scheut olie op het vuur.

33...Te7xe5 Dit verliest. In tijdnood worden zwart de problemen te machtig. Hij had 33...dxe5 moeten doen, waarna Schachwoche verder analyseert met 34. Pe4 Dh8 35. Dg5 exf4 36. Dxe7 Dd4+ 37. Kh1 Lxf5 38. Pf6+ Kg7 39. Pe8+ en remise door eeuwig schaak. 34. f5xg6 Df6xg6 35. Dh6xg6+ f7xg6 36. Tf4-f8+ Kg8-g7 37. Tf1-f7+ Kg7-h6 38. Tf7xd7 Kh6-g5 39. Td7xd6 Te5-e1+ 40. Kg1-h2 Tb2-d2 41. h3-h4+ Kg5xh4 42. Td6xg6 Zwart gaf op.