'Alleen vertrek Hun Sen kan crisis oplossen'

De crisis in Cambodja spitst zich toe. Betogingen en regeringsgeweld zijn aan de orde van de dag. Een coup tegen sterke man Hun Sen, vanuit zijn eigen partij, kan volgens een waarnemer de crisis oplossen.

SINGAPORE, 12 SEPT. Duizenden Cambodjanen durfden afgelopen donderdag eindelijk wat ze Indonesische studenten dit voorjaar via de televisie massaal zagen doen: demonstreren tegen de macht. Een lange stoet van wandelaars, fietstaxi's en brommers trok door de straten van Phnom Penh, klappend, juichend en zingend voor vrede. Winkeliers kwamen de straat op en moedigden de menigte aan en vanaf bouwvallige balkons zwaaiden inwoners van de Cambodjaanse hoofdstad enthousiast met vlaggen en shirts.

Even leek het of de angst die in Cambodja al jaren regeert, verdwenen was, of de intimidatie-politiek van sterke man en premier Hun Sen overwonnen was en het volk de leiders van het land nu eindelijk zelf durfde te vertellen dat er iets fundamenteel moet veranderen. Heel even leek het of democratie echt een kans kreeg in Cambodja, maar na een paar uur werd de demonstrerende stoet met ouderwets harde hand uiteen geslagen door de oproerpolitie.

De voor Cambodjaanse begrippen massale protestmars tegen de machthebbers van het land vormde het vreedzame hoogtepunt in een week die gewelddadig begon en eindigde. Maandag explodeerden twee granaten op het terras van het zwaarbewaakte huis van Hun Sen en in de dagen daarna waren er diverse harde botsingen en gewapende gevechten tussen oproerpolitie en demonstranten waarbij een aantal doden viel. Gisteren zorgde een optocht van honderd pro-Hun Sen demonstranten - van wie een deel toegaf betaald te worden om mee te lopen - voor nieuwe onrust en zeker één slachtoffer.

Hun Sen, die vorig jaar zijn co-premier Norodom Ranariddh via een staatsgreep afzette, wees na de granaataanval op zijn huis naar oppositieleider Sam Rainsy. Die was, volgens hem, het brein achter de aanval geweest. Hij vaardigde een arrestatiebevel uit tegen Rainsy, die vervolgens onderdook in de hotelkamer van de vertegenwoordiger van de Verenigde Naties in Cambodja. Maar volgens velen was de granaataanval geënsceneerd door Hun Sen zelf, die op dat moment veilig in het noordelijker gelegen Siem Reap vertoefde. Na twee weken waarin de oppositie via talloze bijeenkomsten en demonstraties veel aandacht naar zich toe had getrokken, wilde Hun Sen weer eens tonen wie de macht in handen heeft. Hij zocht simpelweg een voor het volk 'legitieme' aanleiding om een einde te maken aan de activiteiten van de verbaal zeer felle oppositieleder Sam Rainsy.

Samen met de afgezette premier Norodom Ranariddh vecht Rainsy voor herziening van de resultaten van de verkiezingen eind juli, die gewonnen werden door Hun Sens Cambodjaanse Volkspartij (CPP). Volgens Rainsy en Ranariddh is geen sprake geweest van vrije en eerlijke verkiezingen en heeft Hun Sen via intimidatie de verkiezingswinst binnengehaald. Zolang Hun Sen niet ingaat op de eisen van de twee weigeren Ranariddh en Rainsy deel te nemen aan een coalitieregering met hem. Hun Sen won de verkiezingen, maar wist onvoldoende zetels voor de verplichte tweederde meerderheid in het parlement te bemachtigen om met zijn CPP een regering te vormen. Als op 24 september, wanneer het parlement voor het eerst na de verkiezingen weer bijeenkomt, nog geen akkoord is bereikt tussen de verschillende partijen, zit Cambodja officieel zonder regering.

“De enige oplossing nu is dat Hun Sen opstapt, en ik heb het idee dat dat zal gebeuren. Zijn dagen lijken geteld”, zegt Sorpong Peou, zelf Cambodjaan en verbonden aan het Instituut voor Zuidoost-Aziatische Studies in Singapore. Peou verwacht dat Hun Sen door zijn eigen partijgenoten zal worden afgezet. “Er is weliswaar geen duidelijk alternatief voor hem, maar Cambodja heeft juist nu geen hele sterke leider nodig. Dat zou wederom repressie in de hand werken. Net zo min kan het land overigens een zwakke leider gebruiken, want dat kan zorgen voor anarchie. Kijk maar naar Rusland.”

Volgens Peou wijst de huidige post-electorale crisis in Cambodja op een structureel zwak onderdeel van de Cambodjaanse politieke cultuur: de onmogelijkheid om compromissen te vinden. “Het is eigenlijk zeer on-Aziatisch, maar geen van de spelers heeft de diplomatieke gave een oplossing te vinden die voor alle partijen acceptabel is.” Net als veel van zijn landgenoten is Sorpong Peou bezorgd over de toekomst van het land, maar hij wil niet te pessimistisch klinken. “Het geweld beperkt zich tot de hoofdstad, de kans op onrust in de rest van het land is voorlopig nog klein”, meent hij. “Maar uiteindelijk is er maar één oplossing voor deze crisis, en dat is dat Hun Sen verdwijnt.”