'Wie de koningin toewuift, wuift eigenlijk zichzelf toe'

Aanhangers van de republikeinse staatsvorm debatteerden gisteren over de afschaffing van de constitutionele monarchie. Het publiek was bereid

om alles te lachen. AMSTERDAM, 11 SEPT. Als om half acht de zaal opengaat, is er slechts een man in een felgroen narrenpak aanwezig, met een stuk kachelpijp om zijn linkerarm. Hij neemt plaats op de eerste rij. Op zijn muts speldt hij een papier met de tekst 'Leve de Republiek'; op zijn borst komt te staan 'Monarchie, you're fired'. 'Fabiola, het levende kunstwerk van Nederland' is klaar voor het debat.

Het debat vond gisteravond plaats in de Rode Hoed in Amsterdam ter gelegenheid van de publicatie van het boek De Republiek der Nederlanden. Pleidooien voor het afschaffen van de monarchie, samengesteld door Tom Rooduijn. De avond werd georganiseerd door het Nieuw Republikeins Genootschap, in samenwerking met het oude Republikeins Genootschap en uitgeverij de Bezige Bij.

Bij de opening meldt gespreksleider Paul Scheffer dat republikeinen een rellerig imago hebben, maar “het gedrag van enkele leden van het genootschap kan hiertoe hebben bijgedragen”. De toon lijkt nu echt gezet. De ongeveer tweehonderd aanwezigen gedragen zich als publiek bij een cabaretvoorstelling: bereid om alles te lachen. Daartoe krijgen ze alle gelegenheid. Oud-PSP-Kamerlid Fred van der Spek: “Mensen die het koninklijk huis toewuiven, wuiven eigenlijk zichzelf toe. Het is een vorm van zelfbevrediging.”

Cabaretesk hoogtepunt is het debat tussen schrijver Atte Jongstra en emeritus hoogleraar cultuurwetenschappen Hans van den Bergh. Jongstra vergelijkt koningin Beatrix met zijn Opel Ascona. “Ze brengt me waar ik zijn wil. Zolang ze niet gaat pruttelen, stoten of doorschieten bij het remmen, wil ik geen andere auto dan Beatrix.” Van den Bergh betwijfelt of de Opel wel zo'n vorstelijke auto is en merkt op dat de carrosserie wel erg duur is. Jongstra: “Maar ze lóópt goed.”

Jongstra heeft al bijna gelijk als hij concludeert: “Het is vermakelijk, gezellig, en we danken er weer een uiterst boeiende avond aan, maar het gaat nergens over.” Dan keert het tij. De forumdiscussie die volgt is wel degelijk inhoudelijk. Het publiek blijkt niet alleen te willen lachen, maar neemt actief deel. Een dame in de zaal houdt een pleidooi voor het benoemen van een symbolisch staatshoofd dor een speciale sollicitatiecommissie. Dat sommige mensen niet gelijker geboren kunnen worden dan andere, daar is de zaal het over eens.

Maar wie serieus gestemd naar huis dacht te kunnen gaan, heeft buiten de Nieuwe Republikeinen gerekend. Die zijn op het ludieke idee gekomen Wim T. Schippers-acteur Dick van den Toorn geüniformeerd te laten opdraven, als Alexander-lookalike.

Martin van Amerongen, oud-hoofredacteur van de Groene Amsterdammer en een van de oprichters van het (oude) Republikeins Genootschap, is al met al positief over de avond. “Die vertoning aan het eind, dat was geen cabaret, dat was slecht cabaret. Maar daarvoor werd zeer inhoudelijk gedebatteerd.” Van Amerongen constateert tevreden dat de aandacht voor republikeinse ideeën toeneemt. “Het omslagartikel van HP/De Tijd is eraan gewijd, NRC Handelsblad had een bericht op pagina drie en een stuk op de opiniepagina, en vrijdag heeft Het Parool een opiniestuk. Dat zou een aantal jaren geleden niet denkbaar zijn geweest. Het zaad is gezaaid.”