Kousbroek oog in oog met vroegere kampbeheerder

TOKIO, 11 SEPT. “Ik was je kampcommandant”, zei de Japanner, “wil je me slaan?” Als door de bliksem getroffen stond Rudy Kousbroek vandaag in Tokio naast het spreekgestoelte. “Welnee”, zei Kousbroek nadat hij over de grootste verbazing heen was. “Echt waar?”, zei de Japanner. “Echt waar”, zei Kousbroek.

De schrijver Rudy Kousbroek is deze week in Japan in verband met het verschijnen van een Japanse vertaling van Het Oostindisch Kampsyndroom, een bundel artikelen over zijn Indische verleden. In de bundel behandelt hij ook de kampen van het Japanse leger en de manier waarop Nederland met zijn koloniale verleden en de Japanse bezetting van toenmalig Nederlands-Indië omgaat.

Vandaag hield Kousbroek een voordracht aan de Waseda-universiteit in Tokio over het transport per goederentrein naar het mannenkamp Si Rengo Rengo op Sumatra, waar hij tot het einde van de oorlog verbleef. De voordracht was koud ten einde toen Nobuo Ikegami bruusk naar voren liep en zich voor Kousbroeks neus voorstelde als de voormalige kampcommandant van Si Rengo Rengo. Ikegami had tijdens de lezing duidelijk zitten wachten op dit moment. Hij laat zich direct met Kousbroek samen fotograferen en na afloop wil hij graag Kousbroek handtekening in zijn exemplaar van het boek.

Tijdens de vragenronde wil een aanwezige weten of Ikegami na de oorlog door de geallieerden is berecht, waarop Kousbroek het direct voor hem opnam. “Ikegami deed niets verkeerd. Ik zou niet weten waarvoor hij zou moeten zijn berecht.” Wandaden kwamen volgens Kousbroek niet onder Ikegami's bevel in het kamp voor.

Net als Kousbroek is ook Ikegami nog altijd bezig met het verleden. Hij is bijvoorbeeld betrokken bij plannen van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) voor een tentoonstelling van fotomateriaal uit de oorlog, een tentoonstelling die zowel in Japan als in Nederland te zien zal zijn. Daarom was hij ook naar de lezing van Kousbroek gekomen. Pas tijdens de lezing zelf realiseerde Ikegami zich zijn nauwe band met de spreker.

Het merendeel van de luisteraars was op leeftijd. Sommigen hebben net als Ikegami destijds direct een rol gespeeld in Indonesië, anderen zijn er nu als onderzoeker bij betrokken. Tijdens de vragen memoreerde Kousbroek de dubbele standaard waarmee Japanners zijn veroordeeld voor daden tegen Nederlanders terwijl daden tegen de Indonesische bevolking zelf werden genegeerd. Ook veroordeelde hij de latere hetze van voormalige kampbewoners in Nederland tegen Japan.