'Het kruitvat': een parade van slecht geschoren mannen

VENETIË, 11 SEPT. Over de invloed van de oorlog in voormalig Joegoslavië en de internationale boycot van Servië op het dagelijks leven in Belgrado was nog geen speelfilm gemaakt. Het kruitvat (Bure baruta) van de in Frankrijk wonende Serviër Goran Paskaljevic, gebaseerd op een toneelstuk van de jonge Macedoniër Dejan Dukovski, is die film waar nieuwsgierig naar werd uitgekeken. Op het laatste moment werd de Servisch-Frans-Grieks-Macedonisch-Turkse coproductie uit de competitie van het festival van Venetië teruggetrokken, officieel omdat hij te laat klaar was, volgens geruchten omdat de eveneens Franse Joegoslaviër Emir Kusturica zo ontstemd was over Paskaljevic' film dat hij dreigde zijn eigen nieuwe Black Cat, White Cat uit de competitie te halen. Het kruitvat roept explosieve reacties op, ook bij de pers, die zowel zeer positief als zeer negatief oordeelt.

Paskaljevic weeft à la Robert Altmans Short Cuts verschillende verhalen die zich gedurende dezelfde nacht in Belgrado afspelen door elkaar. Gemeenschappelijk element is de totaal overspannen gemoedstoestand van de meeste personages, waardoor een eenvoudige aanrijding al snel eindigt in moord en doodslag. Elk verhaal begint klein en escaleert binnen korte tijd tot voorspelbare amok. Het kruitvat is een onaangename parade van onbehouwen en slecht geschoren mannen, die voor de lol vrouwen dwingen hun benen te spreiden en het liefst alles wat op hun weg komt naar de andere wereld helpen. Ik vind het een akelige en onverdraaglijke film, die wel opbouwend bedoeld zal wezen, maar me nog meer ergert dan de meer onthechte geweldslitanie van Michael Haneke in Funny Games.

Ook horrorauteur Stephen King is geobsedeerd door het kwaad dat in eenieder schuilt. Bryan Singer (The Usual Suspects) verfilmde een van Kings serieuzere korte verhalen Apt Pupil, waarin een Amerikaanse tiener (Brad Renfro) ontdekt dat de oude Duitse meneer die in zijn stadje woont (Ian McKellen) een voortvluchtige oorlogsmisdadiger is. Onder het dreigement de man aan de Israeliërs uit te leveren, dwingt de jongen de grijsaard hem in detail te vertellen over zijn medische experimenten en zelfs een SS-uniform aan te trekken. Het kan niet uitblijven dat de tiener met het kwaad besmet wordt. Apt Pupil is genuanceerder en dus minder consequent dan Het kruitvat, maar ook acceptabeler.

Het is een verademing om daarna ook eens een film te zien, waarin het goede triomfeert en het kwaad zelfs niet voorkomt. Endurance van de ervaren Schotse documentarist Leslie Woodhead is een ouderwetse, in 35mm breedbeeld opgenomen bijna-documentaire over de Olympisch kampioen op de 10.000 meter van Atlanta, de Ethiopiër Haile Gebrselassie. Die tien kilometer is ook precies de afstand die Gebrselassie als kind dagelijks naar school en terug moest rennen. Nadat de producenten Edward Pressman en Terrence Malick de race in Atlanta hadden laten vastleggen, gaven ze Woodhead opdracht in Ethiopië te filmen hoe Gebrselassie het tot kampioen gebracht had. Dat gebeurde in een mengeling van pure documentaire en door Gebrselassie en zijn familieleden nagespeelde scènes. Het resultaat is een wonderlijk betoverende film, die als geheel niet minder documentair is dan Flaherty's Nanook of the North, het voorbeeld dat Woodhead voor ogen stond. Als Gebrselassie op 8-jarige leeftijd op de radio luistert naar de Moskouse overwinning van Yifter op de 10.000 meter, vergeet je compleet dat dit een enscenering is en word je meegesleept in de retoriek van ontberingen, dromen, wilskracht en uithoudingsvermogen. Het is jammer dat er geen Cineac meer is om dit soort 'documentaire' te vertonen.