'Habibie voelt zich boven alles verheven'; Ex-minister Ali Sadikin over morele verval Indonesië

De Indonesische oud-minister Sadikin schaamt zich diep over de chaos in zijn land. “Onze generatie heeft gefaald”, zegt hij. Soeharta heeft de moraal van het volk vernietigd, en Habibie is geen haar beter. “We zijn barbaren geworden.”

JAKARTA, 11 SEPT. Ali Sadikin, of Bang (broer) Ali zoals de mensen hem noemen, kan niet zonder emoties praten als het gaat over zijn land. Woede, schaamte en schuldgevoel strijden om voorrang. Sadikin (1927) was ooit luitenant-generaal der mariniers, onderminister en later minister onder president Soekarno. Onder Soeharto werd hij in 1966 gouverneur van Jakarta; die post bekleedde hij 11 jaar, toen viel hij in ongenade wegens zijn kritiek op de president.

Sadikin was, met de befaamde groep oud-militairen Petisi 50, een van de weinigen die onder de repressie van Soeharto toch een kritisch geluid lieten horen. Nu legt de oud-gouverneur, die in Jakarta over niet geringe populariteit beschikt, samen met een groep andere vooraanstaande oud-militairen en oud-politici in de pressiegroep Barisan National (Nationale slagorde) de regering Habibie het vuur aan de schenen.

Bang Ali, die met zijn trotse houding, de rug kaarsrecht, het hoofd in de nek, een wat ongenaakbare verschijning is, blijkt in zijn huis in de elite-wijk Menteng een hoffelijk gastheer die na een half uur gegrepen door emoties in het Nederlands fulmineert tegen de huidige Indonesische regering: “Wat we zien, is gewoon de Nieuwe Orde, deel twee. Er is immers geen wisseling van de macht geweest: het zijn nog steeds dezelfde gezichten, dezelfde namen die de dienst uitmaken. Ondanks de schijnbare openheid zijn de politieke wetten die oppositie onmogelijk maken, er nog steeds. Ik geloof niet dat Soeharto nog rechtstreekse politieke invloed heeft: hij gebruikt zijn fortuin om de belangen van zijn familie veilig te stellen. Maar het systeem van de Nieuwe Orde is er nog. In dat systeem zijn economie en recht subsystemen van de politiek, net als de armoede. Volgens onze Javaanse cultuur leggen mensen zich neer bij armoede. Ze voelen zich in die toestand afhankelijk en nederig ten opzichte van het gezag. Javanen in dorpen zijn zelfs bereid lange tijd bladeren of gras te eten. Door de enorme stijging van de rijstprijzen doen veel mensen dat nu ook op veel plaatsen. Alleen, en daar ben ik bang voor, zelfs aan het geduld van de Javaan komt ooit een eind, en als dat gebeurt, zal alles in brand gaan.”

“Weet je wat het ergste is van deze regering? Dat die klootzakken, schrijf dat woord maar op, die klootzakken zich niet verantwoordelijk voelen, niet schuldig, voor de toestand waarin het land verkeert. Voor de repressie van het systeem waar ze jarenlang deel van hebben uitgemaakt en nu nog doen. Habibie heeft zich daarvan niet gedistantieerd, hij heeft alleen zijn excuses gemaakt voor wat er tijdens de plunderingen in mei is gebeurd. Deze mensen voelen zich hoog boven alles verheven, als goden.”

“Het gaat om een blijk van inzicht in de eigen fouten. Zolang dat besef er niet is gaan ze door met fouten maken. Wij willen dat Soeharto en zijn kinderen worden gearresteerd en dat onderzoek wordt gedaan naar hun corrupte praktijken. Dat zij worden berecht en bestraft. Nu lopen zij allemaal vrij rond en kunnen alle bewijzen wegwerken.”

Ook ex-generaal Prabowo, schoonzoon van Soeharto en oud-commandant van de speciale troepen (Kopassus), moet berecht worden voor het militair Hooggerechtshof, meent Sadikin, voor zijn aandeel in het ontvoeren, martelen, en laten verdwijnen van anti-Soeharto activisten eerder dit jaar. Vorige maand werd Prabowo, na een interne procedure, uit het leger ontslagen. “Als Prabowo wordt berecht, zal duidelijk worden dat hij in opdracht heeft gehandeld van oud-president Soeharto en Feisal Tanjung, voormalig chefstaf van de strijdkrachten, die nu coördinerend minister is van Politiek en Veiligheid. Ontvoering, moord, marteling en verkrachting waren tientallen jaren kenmerkend voor dit regime. We waren zo bang, we durfden niets. Als je wat zei, werd je beschuldigd van subversief gedrag of lidmaatschap van de verboden communistische partij. Als je demonstreerde, kon je worden opgepakt. Soeharto heeft in 1980 tijdens een vergadering van legercommandanten in Pekan Baru zelf het groene licht gegeven om de stemming in het parlement te beïnvloeden door potentiële tegenstemmers te ontvoeren. In de jaren zeventig zijn er in opdracht van Soeharto 7000 mensen, van wie gezegd werd dat het criminelen waren, zonder vorm van proces geëxecuteerd: de Petrus-moorden. Hij komt daar eerlijk voor uit in zijn autobiografie.”

“Natuurlijk zijn de vier studenten bij de Trisakti universiteit (in mei jongstleden) door het apparaat vermoord. Het doden van mensen betekende niets onder de Nieuwe Orde. De samenleving werd beheerst door angst. Soeharto's jaren waren erger dan de koloniale onderdrukking door de Nederlanders. Toen waren we arm, maar onbevreesd. Iedereen wist dat er een Politieke Informatie Dienst (PID) bestond, maar daar merkten weinigen wat van. Alleen vooraanstaande nationalisten, zoals mijn vader, kregen met de PID te maken. Die gaven eerst drie waarschuwingen, voordat werd opgetreden. Onder Soeharto zaten er Intel-mensen, spionnen van de geheime dienst, tot in het kleinste dorp. En ze zitten er nog steeds, al doen ze het nu wat kalmer aan. De mensen zeggen: kapan merdeka selesai? Wanneer is de onafhankelijkheid afgelopen en kunnen we terug naar de 'normale' tijd? Zo noemt de oudere generatie de Hollandse tijd! Aduh! Saya malu! Ik schaam me diep. Mijn generatie heeft gefaald. Dat is het ergste wat Soeharto heeft gedaan: hij heeft de moraal vernietigd. De economie zal in tien tot vijftien jaar wel herstellen, maar het duurt minstens een generatie voordat het morele peil van ons volk weer op niveau is.”

Sadikin is een frequente gast bij de bijeenkomsten van de oppositionele Partai Demokrasi Indonesia (PDI) van Megawati Soekarnoputri, de oudste dochter van Soekarno. Toch zegt hij geen lid te zijn van die partij, maar alleen met Megawati te sympathiseren. “Ik ben geen Soekarnoïst. Het gaat erom hoe Soeharto, toen hij eenmaal de macht in handen had, zijn voorganger Soekarno en diens familie heeft behandeld. Soekarno heeft huisarrest gekregen. Radio, televisie, telefoon werden afgesneden. Bezoek was verboden. Ook huispersoneel werd hem ontzegd, dus daar zat hij in zijn eentje in een totaal vervuild huis. En dan moet je weten dat Bung Karno iemand was die niet kon leven zonder mensen om zich heen. Deze straf was onvoorstelbaar wreed, onmenselijk. Wij Javanen zijn trots op onze hoge beschaving, onze verfijnde cultuur. Flauwekul! We zijn barbaren geworden.”