Er wordt heel veel gefluisterd in Kreševo

Jarenlang vormden de Kroaten in Bosnië een gesloten front achter hun grootste partij. Vlak voor van de verkiezingen van dit weekeinde is dat front gebroken. “Van nationalis- me kun je niet leven.”

VITEZ, 11 SEPT. Er is maar één partij die voor de Bosnische Kroaten kan zorgen en dat is de Bosnische HDZ (Kroatische Democratische Gemeenschap). Onder de strenge beeltenis van de Kroatische president Franjo Tudjman - vader van alle Kroaten, en zeker die in Bosnië -, geeft Dragan Vukadinovic college. “Als er niet gefraudeerd wordt door de internationale gemeenschap krijgen wij zeker 85 procent van de stemmen.”

Dit weekeinde gaan de Bosniërs voor derde keer in drie jaar naar de stembus. Het zijn algemene verkiezingen. De Kroaten kiezen een vertegenwoordiger in het presidentiële driemanschap, afgevaardigden voor het Bosnische parlement en afgevaardigden voor het parlement van de federatie voor moslems en Kroaten, één van de twee territoriale entiteiten in Bosnië.

Vukadinovic is voorzitter van de HDZ in Vitez, in midden Bosnië, en een nationalist in hart en nieren. De vlotte veertiger - de HDZ is zijn hobby, hij verdient zijn geld als projectontwikkelaar - is dan ook razend dat de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa), die de verkiezingen in Bosnië ook deze keer organiseert, meer dan vijftien vooraanstaande politici van de HDZ-kandidatenlijst heeft laten halen. “Ze zijn bezig van Bosnië een internationaal protectoraat te maken. Laten ze dan maar het héle bestuur overnemen, met alle verantwoordelijkheden vandien.” Hij vindt de internationale gemeenschap dom en partijdig. “Ze luisteren veel te veel naar die moslims.”

In Vitez, de machtsbasis van Vukadinovic, komt de reïntegratie van moslims en Kroaten maar nauwelijks op gang. Drie jaar na het vredesverdrag van Dayton leven Kroaten en moslims hier nog volstrekt gescheiden. De HDZ-man houdt precies bij aan wie de internationale gemeenschap het meeste geld geeft en welke huizen er worden opgeknapt. Terwijl het bureau van Bosnië-gezant Carlos Westendorp alle moeite doet om evenwichtig hulp te bieden, stelt Vukadinovic dat zijn mensen stelselmatig achtergesteld worden.

“In de oorlog hebben de Bosnische Kroaten het meest geleden. Wij zijn de kleinste etnische groepering. Wij zouden juist beschermd moeten worden.” Hij heeft een eigen visie waar niet aan te tornen valt. De moord op de moslimbevolking van Ahmici in april 1993, even buiten Vitez, is volgens de nationalistische Kroaat zeker niet het werk geweest van Kroatische milities, zoals de aanklacht luidt van het Haagse VN-tribunaal. Hij vermoedt dat er duistere krachten aan het werk zijn geweest, maar zeker geen Kroaten. En de Bosnische Kroaten die nu in Den Haag op berechting wachten zitten dan ook geheel ten onrechte vast. Bij wijze van uitdaging aan de internationale gemeenschap zijn de HDZ-verkiezingsposters op tal van plaatsen opgesierd met foto's van 'onze jongens in Den Haag'.

Tot deze zomer was de Bosnische HDZ de onbetwiste kampioen van de Bosnische Kroaten. Politiek en economie waren volledig in handen van de hardliners uit Herzegovina, die op hun beurt in nauw contact stonden met de HDZ in het buurland Kroatië. Krešimir Zubak, de Kroatische vertegenwoordiger in het Bosnische presidentiële driemanschap, was de hoogste in de hiërarchie. Maar in augustus richtte Zubak een eigen partij op, het Nieuw Kroatisch Initiatief (HNI), en nam hij het 'gematigde' deel van de HDZ mee.

Op het moment dat de HDZ in Bosnië steeds verder onder druk kwam van de internationale gemeenschap wegens de aanhoudende weigering om uitvoering te geven aan het vredesverdrag van Dayton, ging Zubak zijn eigen weg. De 'verrader' Zubak voert nu campagne voor onvoorwaardelijke uitvoering van het vredesverdrag, terugkeer van vluchtelingen in heel Bosnië en samenwerking met de internationale gemeenschap, die hem voorlopig het voordeel van de twijfel lijkt te hebben gegeven. In tegenstelling tot de HDZ-aanhang: de verkiezingsposters van Zubak worden vaak met pek besmeurd en zijn volgelingen worden geïntimideerd.

De HNI lijkt aan de vooravond van de verkiezingen meer op een ondergrondse organisatie dan een politieke partij. Mladen Malenica wil wel praten, maar niet in het zicht van zijn stadsgenoten. Een gammele rode auto gaat voor, dan verschijnt er plotseling een eveneens rood Golfje. In een geheimzinnige kolonne gaat het over binnenweggetjes naar een rustige plaats buiten de stad. Daar lucht de 40-jarige politieman zijn hart.

“Iemand moet hier iets doen. Ik wil wat bijdragen, ook al loop ik risico. Van nationalisme kun je niet leven.” Malenica heeft de hele oorlog aan het front doorgebracht en wil nu eindelijk een normaal leven. “Eerst moet de economie op gang worden gebracht en dat gebeurt niet zolang de HDZ aan de macht is. Die mensen zijn alleen bezig met hun eigen belangen.” De stevig gebouwde politieman is voorzitter van de HNI in Kreševo. Met vijftig man hebben ze begin augustus de plaatselijke afdeling van de HNI opgericht. Er volgden onmiddellijk bedreigingen van de HDZ. Zelf kreeg hij een fax dat hij zijn baan zou verliezen als hij doorging met werken voor het HNI. De nationalistische HDZ geeft de macht niet zomaar uit handen. Malenica's partij heeft de afgelopen weken nauwelijks campagne kunnen voeren, geen partijbureau kunnen openen en voor verkiezingsbijeenkomsten geen zaaltjes gekregen. Toch verwacht de politieman dat zijn partij flink wat stemmen zal krijgen. Er wordt veel gefluisterd in Kreševo.

Bij de gecompliceerde verkiezingen van dit weekeinde, waarbij de moslims, Kroaten en Serviërs van Bosnië gezamenlijke en aparte vertegenwoordigingen kiezen, wordt vooral de keuze van de Bosnische Kroaten spannend. Voor het eerst sinds Dayton dient zich een alternatief aan voor de HDZ. Veel Bosnische Kroaten lijken meer dan genoeg te hebben van hun nationalistische leiders die de afgelopen jaren niet in staat zijn geweest banen en sociale zekerheid te creëren. Peter Palmer van de International Crisis Group verwacht dat de partij een politieke factor van belang kan worden. Al durven nog maar weinig Bosnische Kroaten hardop te zeggen wat ze straks in het stemhokje zullen doen.