Verslaggever Starr

HET IS ZOVER. Onafhankelijk aanklager Starr heeft zijn rapport over het gedrag van president Clinton bij het Huis van Afgevaardigden ingeleverd. Een commissie uit het Huis kan nu beginnen met het lezen van pakken documenten, het bekijken en beluisteren van video- en geluidsbanden en het horen van getuigen.

Een vertegenwoordiger van Starr liet al weten dat er genoeg materiaal is waarop het Congres tot impeachment (in staat van beschuldiging stellen) van de president kan besluiten. Clintons advocaat beklaagde zich dat het Witte Huis inzage in de documentatie was onthouden, maar toonde zich overigens overtuigd dat impeachment uitgesloten is. De president zelf zette gisteren zijn boetetocht door het land voort. Hij ontmoette onder meer volksvertegenwoordigers van zijn partij, die zich achteraf onder de indruk toonden van zijn herhaalde schuldbekentenis.

Er zijn twee scenario's die elkaar weliswaar beïnvloeden, maar die ieder een eigen betekenis hebben. Om te beginnen is er de formele procedure die nu in het Huis begint en waarin moet worden vastgesteld of Starrs conclusies hout snijden dat de president meineed heeft gepleegd, anderen daartoe heeft aangezet of omgekocht en in het algemeen de rechtsgang heeft belemmerd. (Uit de mededeling dat Starr impeachment mogelijk acht, mag worden afgeleid dat deze conclusies of althans een deel ervan in het rapport zijn terug te vinden.)

DE VOORZITTER van het Huis, de Republikein Gingrich, heeft in een eerder stadium erop gewezen dat Starr zijn zaak tegen de president niet uitsluitend mocht baseren op de Lewinsky-affaire. Starr zelf heeft er geen misverstand over laten bestaan dat hij de president (en diens vrouw) verdenkt van obstructie, bedrog en intimidatie in een aantal zaken, zoals Whitewater, Travelgate, Filegate en de affaire-Lewinsky. Als Gingrich een goede graadmeter is, zal wat Starr al dan niet over al die schandalen te melden heeft van betekenis zijn voor de conclusies van het Huis.

De recherche van de onafhankelijke aanklager naar veronderstelde misdaden van de Clintons leek vastgelopen, tot begin dit jaar het bekend worden van de amoureuze betrekkingen van het staatshoofd met een stagiaire in het Witte Huis er een nieuwe impuls aan gaf. Clintons getuigenis over zijn relatie met Monica Lewinsky in de civiele zaak die Paula Jones tegen hem had aangespannen overtuigde Starr dat de president hier meineed had gepleegd. PARALLEL AAN het onderzoek door het Huis loopt een geheel ander scenario. Daar gaat het om de directe confrontatie van een schuldbewuste leider met zijn partijgenoten, zijn kiezers en meer in het algemeen het volk. Hier staat de Lewinsky-affaire centraal. Tot voor kort was er een ruime afstand tussen de kritische toon in de media en de onverschilligheid die het volk in opiniepeilingen aan de dag legde. De ondervraagden lieten zich weinig gelegen liggen aan de private persoonlijkheid van hun president. Nogal wat waarnemers achtten dit een zorgelijke toestand - hoe stond het met de moraal van de Amerikanen? Ook dat veranderde niets aan Clintons stabiele hoge populariteit.

Maar toen de president een paar weken geleden onder druk van de nieuwe getuigenis van Lewinsky moest bekennen dat hij eerder niet de hele waarheid had verteld, begonnen Democraten in het Congres, onder wie zijn trouwste aanhangers, aan een herwaardering. Zij hadden Clinton verdedigd en voelden zich verraden. Zij staan voor de verkiezingen van begin november en zij achten het niet langer raadzaam zich met Clinton te vereenzelvigen. Hun bestaan als politicus staat op het spel als het Democratische kiezersvolk zich van de president afkeert.

AMERIKA STAAT met zijn rug naar de wereld op een moment dat het niet kan worden gemist. Een aangeslagen president tracht te redden wat er te redden valt. De herhaalde oproep van uiteenlopende kanten dat Clinton nu echt op de knieën moet en de groeiende bereidheid van de president daaraan tegemoet te komen maken langzamerhand een ziekelijke indruk. Het onderzoek door het Huis kan maanden duren. Alleen een masochist zou er plezier aan kunnen beleven.