Primakov nu kandidaat-premier; Jeltsin gezwicht voor critici Doema

MOSKOU, 10 SEPT. In een ongekende knieval voor zijn opponenten in de Doema heeft president Jeltsin zijn minister van Buitenlandse Zaken, Jevgeni Primakov, voorgesteld als premier van Rusland. Interim-premier Viktor Tsjernomyrdin, aan wie Jeltsin de feitelijke macht wilde overdragen, heeft na een langdurig en zenuwslopend Kremlinoverleg afstand gedaan van het premierschap. Primakov heeft nog niet openlijk gereageerd.

Tweemaal binnen een week blokkeerde de vijandige Doema de benoeming van Tsjernomyrdin. Een meerderheid leek vastbesloten zijn kandidatuur ook voor een derde keer te verwerpen, waarmee de ontbinding van het parlement in de lucht hing.

“Als ik het struikelblok ben, dan geef ik mijn macht op. Rusland heeft deze eeuw al genoeg opstanden gekend”, zei Tsjernomyrdin vanmorgen. Hij voegde eraan toe dat de Doema uit was op “een machtsovername om de koers van Rusland te verleggen”, wat volgens hem zou leiden tot “een bloedbad waar de wereld van zou huiveren”.

Doema-voorzitter Gennadi Seleznjov heeft de voordracht van Primakov (68) toegejuicht: “Hij kan zonder meer op steun van de Doema rekenen”, zei hij. Gennadi Zjoeganov, leider van de communisten, zei dat “het gezond verstand heeft gezegevierd”. De communisten eisen nu al een aantal economische posten op in het toekomstige kabinet. Seleznjov zei dat de Doema op zijn vroegst morgen over Primakov stemt. De enige negatieve reactie kwam van de ultranationalist Zjirinovski, die Primakov “een zetbaas van Amerika” noemde en zei dat hij “niet door Jeltsin, maar door Clinton is voorgedragen”. Zjirinovski's partij heeft vijftig van de 450 zetels in de Doema.

Jeltsin ontsloeg vandaag de secretaris van de invloedrijke Veiligheidsraad, Andrej Kokosjin. Hij krijgt 'een andere functie'.

Het idee om de arabist en vroegere Pravda-correspondent Primakov voor te dragen als premier komt van de liberale Jabloko-partij van Grigori Javlinski. Maandag lanceerde hij hem als de compromis-kandidaat “die in de hele wereld bekend is en geen presidentiële ambities heeft”.

Het kostte Jeltsin echter meer dan 48 uur om dit voorstel tot het zijne te maken. Die stilte - in een tijd waarin de winkels leeggekocht worden en er voor het eerst sinds jaren weer schaarste heerst - lokte bittere commentaren uit in de Russische media. “Tijd om weggedragen te worden”, kopte het zakenblad Kommersant Daily boven een artikel waarin Jeltsin zo ongeveer als klinisch dood werd afgeschreven.

Het is de eerste keer dat Jeltsin voor het parlement zwicht. In 1993 zette hij tanks in om de hem vijandige volksvertegenwoordigers tot gehoorzaamheid te bombarderen. Sindsdien was het hem steeds gelukt zonder geweld zijn wil op te leggen aan de Doema.

Sommige waarnemers waren ervan uit gegaan dat Primakov geen regeringsleider kon worden, omdat hij joods is. Hij is in Kiev (Oekraïne) geboren als Jona Finkelstein, en groeide op in Tbilisi (Georgië).

Hij nam de naam van zijn pleegvader aan om carrière te kunnen maken als Sovjet-apparatsjik, klom op tot belangrijk adviseur van de laatste Sovjet-partijleider Gorbatsjov en verwierf in het Westen bekendheid door zijn bemiddelingspoging in 1991 om de Golfoorlog af te wenden. Als minister heeft hij in Rusland respect afgedwongen door niet aan de leiband van de Verenigde Staten te lopen. Hij sprak niet in termen van 'partnership for peace', zoals Washington de nieuwe verhouding omschrijft, maar van een 'multipolaire wereld'.