MUSEA

Beelden

In dit 'Jaar van Vrouw en Arbeid 1898-1998' presenteert De Lakenhal in Leiden het werk van tien vrouwelijke beeldhouwers. Eigenlijk dient deze nogal willekeurige dwarsdoorsnede van de vrouwelijke, Nederlandse beeldhouwkunst als garnering van twintig hele andere sculpturen. En die zijn gemaakt door niemand minder dan Charlotte van Pallandt (1898-1997), 'de beeldhouwkunstige moeder des vaderlands'. Het Leids museum kreeg een aantal stukken als schenking en bruikleen van de erfgenamen, waarbij bij elk werk weer opvalt hoe krachtig en innemend haar beelden zijn. Dat komt, omdat ze van binnenuit, letterlijk vanuit het skelet werkte, zeggen de kenners. Van beeld tot beeld t/m 28 okt in het Stedelijk Museum De Lakenhal, Oude Singel 28-32, Leiden. Di t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u.

Boekillustraties

Hoe Rome eruit zag voordat de onromantische oudheidkundigen het voor het zeggen kregen, is te zien op de tentoonstelling De oudheid verbeeld - Archeologische boekillustraties 1500-1900 in de Koninklijke Bibliotheek. Meer dan eens laten de oude gravures gebouwen en kunstwerken zien die in de loop der eeuwen verloren zijn gegaan: door mensenhand (de pausen en Mussolini in Rome), door natuurgeweld (aardbevingen in Griekenland en Zuid-Italië), door oorlog en plundering (Fransen, Engelsen, Turken, christenen, muzelmannen). De oudheid verbeeld - Archeologische boekillustraties 1500-1900 t/m 30 nov in de Koninklijke Bibliotheek, Prins Willem-Alexanderhof 5. Den Haag.

Paul Tétar van Elven

Wonderlijk klein waren de schetsboekjes waarmee Paul Tétar van Elven (1823-1896) naar buiten trok. Negen van die schetsboekjes liet de schilder na, en de meeste daarvan zijn deze zomer te zien in zijn oude woonhuis in Delft. Vaak gebruikte hij ze liggend opengeslagen, zodat het beeld een smalle strook vormt, een panorama op miniatuurformaat. Dat vulde hij dan met een gezicht op zee en duinen, of een van de Delftse stadspoorten. Die opengeslagen schetsboeken met stadsgezichten, waarin bijna altijd een gebouw weerspiegeld wordt door roerloos water, zijn het mooiste dat Tétar de wereld heeft nagelaten. Behalve de schetsboekjes zijn ook figuurstudies, pentekeningen en portretten te zien. Schetsboeken en tekeningen in waterverf van Paul Tétar van Elven, t/m 25 okt, Museum Paul Tétar van Elven, Koornmarkt 67, Delft. Di t/m zo 13-17u.

Affiches

Wat is er de voorbije anderhalve eeuw aan maatschappelijke eisen, oproepen, protesten en waarschuwingen op muren, schuttingen, zuilen en lantaarnpalen gelijmd? Op de levendige tentoonstelling Steun! Stem! Staak! van politieke aanplakbiljetten in het Vakbondsmuseum zijn honderdvijftig verschillende exemplaren geselecteerd uit het bestand van 53.000 politieke affiches van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. De collectie is een fascinerende cavalcade van stijlen, kleuren en beelden geworden. Er hangen uiteraard affiches tegen drankzucht ('Och vader blijf thuis!'), maar ook tegen invoerrechten (de fiscusgier zet zijn klauwen in de welvarende Nederlandse maagd) en tegen de uitbreiding van de Nederlandse vloot in de jaren twintig. Steun! Stem! Staak! tot 1 maart in het Vakbondsmuseum, Henri Polaklaan 9, Amsterdam. Di t/m vr 11-17u, zo 13-17u.

Tussen Spanje en Oranje

Halverwege Kleef en Doetinchem ligt, in 's-Heerenberg aan de Duitse grens, kasteel Huis Bergh. Het is vooral bekend als een van de grootste in oorsprong middeleeuwse burchten in Nederland. Deze zomer is de vaste collectie met laatmiddeleeuwse Italiaanse, Duitse en Nederlandse schilderkunst gesloten en besteedt Huis Bergh aandacht aan zijn eigen geschiedenis. In het kader van de herdenking van de Vrede van Münster illustreert een expositie de rol die de oorspronkelijke bewoners van het kasteel, de heren Van den Bergh, tijdens de Tachtigjarige Oorlog hebben gespeeld. Graaf Willem, een aanzienlijk Gelders edelman, was in 1556 getrouwd met Maria van Nassau, de zuster van Willem van Oranje. Het verbaast niet dat hij in eerste instantie partij koos voor zijn zwager, maar later duiken de leden van de familie Van den Bergh nu eens in het ene (het Spaanse), dan weer in het andere (Oranje) kamp op. Deze tentoonstelling is vooral zo interessant omdat zij het nog altijd courante beeld van de opstand als een eensgezinde strijd van rechtschapen rebellen tegen de Spaanse onderdrukker ter discussie stelt en doeltreffend nuanceert. Lang niet alle edelen waren immers gecharmeerd van Willem van Oranje's verzet tegen het rechtmatig gezag van de Spaanse koning Filips II, laat staan van Oranje's omarming van het calvinisme. Zo is, met vrij eenvoudige middelen, de ingewikkelde geschiedenis van vermeend idealisme op aanschouwelijke wijze in beeld gebracht. Tussen Spanje en Oranje; Huis Bergh, Gelderland en de Tachtigjarige Oorlog t/m 27 sept Kasteel Huis Bergh, Hof van Bergh 8, 's-Heerenberg. Dag. 13-17u.

Bellange

Schwung kan het grafisch oeuvre van Jacques Bellange (ca. 1575-1616) niet worden ontzegd. Wie de lijnen in zijn prenten volgt, wordt meegetrokken in een zwierige dans. Alle houdingen, gebaren en kledingstukken in zijn bijbelse taferelen zijn dienstbaar gemaakt aan een golvend patroon. Hier is geen verteller aan het werk, maar veeleer een choreograaf. Bellange mocht zich graag uitleven in de weergave van lange, sierlijk geplooide gewaden. Over de vormen van het menselijk lichaam had hij geheel eigen opvattingen. Op een anatomisch correcte weergave valt hij dan ook zelden te betrappen. Bellange geldt als een late representant van het maniërisme; een artistieke stroming waarbij het menselijk lichaam veelal in ingewikkelde en sierlijke houdingen werd geplaatst. Op de tentoonstelling in het Prentenkabinet valt vooral het grote vakmanschap op waarmee Bellange zijn langgerekte Madonna's, Christusfiguren, heiligen en bedelaars wist uit te beelden. Jacques Bellange, eigenzinnig etser t/m 18 okt in het Prentenkabinet Rijksmuseum, Amsterdam. Dag 10-17u.

En verder

Indië omlijst. Vier eeuwen schilderkunst in Nederlands-Indië t/m 31 jan in het Koninklijk Instituut voor de Tropen, Mauritskade, Amsterdam. Dag 10-17u. Za/zo en feestdagen 12-17u; Schilderijen uit Museum Pescatore t/m 13 sept te gast in Museum Bredius, Lange Vijverberg 14, Den Haag di t/m zo 12-17u; H.F. Boot: legendarisch leermeester van Kees Verwey t/m 13 sept in de Verweyhal, Grote Markt, Haarlem ma t/m za 11-17u; zo 13-17u; Het Museum van de Negentiende Eeuw, tot 13 sept in Museum Boijmans van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u; Rembrandt ist mein Gott; 18de-eeuwse Rembrandt-navolgers uit Duitsland en Oostenrijk, t/m 20 sept in het Rembrandthuis Amsterdam. P.J.C. Gabriël: colorist van de Haagse School verlengd t/m 13 sept in het Dordrechts Museum, Museumstraat 40, Dordrecht. Di-zo 11-17u; De stad door de jaren, de geschiedenis van Amsterdam 1880-1998 t/m 1 nov en Beroep Huisvrouw. 1898-1998: 100 jaar huisvrouwenleven in de grote stad verlengd t/m 18 okt in het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 92 vr 10-17u, za/zo 11-17u.