Impeachment van Clinton is nog lange weg

Onafhankelijk aanklager Kenneth Starr droeg gisteren zijn rapport over aan het Huis van Afgevaardigden. Hij ziet gronden voor impeachment van Clinton. Hoe nu verder?

WASHINGTON, 10 SEPT. Het Amerikaanse Congres is aan zet. Bijna acht maanden geleden kreeg onafhankelijke aanklager Kenneth Starr toestemming om zijn onderzoek uit te breiden tot de Lewinsky-affaire. Gisteren droeg Starr, na een onderzoek dat zich uitstrekte tot de intiemste details van de verhouding tussen de president en de stagiaire, zijn bevindingen over aan het Huis van Afgevaardigden.

Starr had, zo liet zijn woordvoerder weten, “substantiële en geloofwaardige informatie” gevonden van misdrijven die mogelijk grond voor impeachment kunnen zijn. Het Congres moet beslissen of er inderdaad voldoende grond is voor zo'n procedure, die tot afzetting kan leiden. Het rapport is nog geheim, maar aangenomen wordt dat Starr Clinton beschuldigt van meineed, tegenwerking van de rechtsgang en misbruik van zijn macht als president.

De grote vraag is nu: staan er nog verrassingen in het rapport van Starr? Zijn er nog nieuwe onthullingen, belastende feiten die Clinton nog niet heeft opgebiecht of die nog niet via de pers zijn uitgelekt? Veel nerveuze Democraten weigeren zich achter hun president te scharen zolang ze niet precies weten hoe belastend het rapport van Starr is. Ze vrezen dat het schandaal hun bij de verkiezingen in november duur komt te staan. “Er mogen niet nog meer verrassingen komen”, zei een Democratisch Congreslid gisteren tijdens een bijeenkomst in het Witte Huis. Clinton zou daarop hebben gezwegen.

Het Huis van Afgevaardigden zal het rapport van Starr nu formeel overdragen aan de commissie voor Justitie. Morgen wordt het mogelijk al openbaar gemaakt, onder meer via het Internet. Het gaat om 445 pagina's: 25 pagina's inleiding, een tijdspad van de Lewinsky-zaak van 280 pagina's en 140 pagina's met mogelijke gronden voor impeachment. Vandaag wordt ook gepraat over de status van 2.500 pagina's bijvoegsels en verhoren. Starr dringt in een brief aan op een vertrouwelijke behandeling van “informatie van persoonlijke aard”.

Deze commissie van Justitie, onder voorzitterschap van de ervaren Republikein Henry Hyde (74) uit Illinois, heeft de belangrijke taak om te beslissen of de bevindingen van Starr het ingangzetten van een impeachment-onderzoek rechtvaardigen. Waarschijnlijk zal de commissie dat besluit nemen voor begin oktober, als de Congres-leden Washington verlaten om campagne te gaan voeren.

Als de commissie oordeelt dat er voldoende grond is voor een impeachment-onderzoek, moet vervolgens het Huis van Afgevaardigen daarmee instemmen. In zo'n onderzoek kan de commissie zich behalve op het rapport van Starr, ook baseren op eigen getuigenverhoor, het opeisen van bewijsmateriaal en het houden van hoorzittingen. Als het zover komt, lijkt het onwaarschijnlijk dat hoorzittingen nog dit kalenderjaar gehouden kunnen worden.

Vervolgens kan de commissie stemmen over zogeheten impeachment-artikelen, in feite de aanklachten tegen de president. Als ze zijn aangenomen, worden ze doorgestuurd naar het Huis (waar de Republikeinen nu in de meerderheid zijn), dat ze op zijn beurt met een eenvoudige meerderheid van stemmen kan aannemen of verwerpen. Dat is impeachment.

Impeachment is dus niet het afzetten van een president (of een vice-president, of een rechter), maar het politieke equivalent van in staat van beschuldiging stellen. Als het Huis van Afgevaardigden daartoe besluit (zoals een aanklager in het strafrecht), dan komt de zaak in de Senaat. Daar wordt vervolgens een proces gevoerd onder leiding van de voorzitter van het Hooggerechtshof (die optreedt als een rechter). De senatoren hebben de rol van jury, die met een meerderheid van tweederde kan besluiten een beklaagde uit zijn ambt te verwijderen. De Republikeinen hebben op dit moment een meerderheid in de senaat, maar geen tweederde meerderheid.

De Amerikaanse grondwet is onduidelijk over de vraag wat voor gedrag precies grond voor impeachment kan zijn. Verraad, omkoping en 'high crimes and misdemeanors' (zware misdrijven en overtredingen) worden genoemd, zonder verdere toelichting. De commissie van Justitie van het Huis moet dus beslissen of Clintons gedrag valt onder 'high crimes and misdemeanors'. Niet alleen de wet, ook de geschiedenis geeft daarbij weinig houvast. Gerald Ford, de latere president, zei in 1970: “Een vergrijp dat impeachment rechtvaardigt is alles waarvan een meerderheid van het Huis vindt dat het impeachment rechtvaardigt.”

Slechts één Amerikaanse president heeft impeachment ondergaan, Andrew Johnson in 1868 (op politieke gronden). De senaat kwam één stem te kort om hem te veroordelen. Richard Nixon trad in 1974 af nadat de commissie van Justitie impeachment-artikelen had aangenomen, die doorgestuurd zouden worden naar het Huis. Nixon werd daarin beschuldigd van tegenwerking van de rechtsgang in verband met het Watergate-schandaal, machtsmisbruik en pogingen het impeachment-proces te hinderen. Het kan voor Clinton geen geruststellende gedachte zijn dat de commissie voor Justitie destijds, met steun van zowel Republikeinen als Democraten, ook als grond voor impeachment van Nixon noemde: “het maken van valse of misleidende openbare verklaringen met het doel het Amerikaanse volk te misleiden.” De 26-jarige, pas afgestudeerde juriste Hillary Rodham, de huidige first lady, werkte ten tijde van het Watergate-schandaal voor de commissie voor Justitie die Nixons impeachment voorbereidde.