Drie mannen van Ypsilanti in een onontwarbare kluwen

Voorstelling: De Drie Mannen van Ypsilanti, door De Stichting/ Theatergroep Hollandia. Tekst: Peter De Gaef; regie: Peter De Graef en Arne Lievens. Spel: Fedja van Huêt, Stijn Westenend en Marcel Hensema. Gezien: 9/9 De Brakke Grond, Amsterdam. T/m 12/9 aldaar; tournee t/m 15/10. Inl. (020) 427 54 47.

'Bewustzijn is in wezen God zijn.' Felix in De Drie Mannen van Ypsilanti zegt dat met een stralende lach. Later verdwijnt die lach van zijn gezicht. God zijn is verrukkelijk zolang je alleen bent. Moet je je status ineens met anderen delen, dan botsen de bewustzijntjes, en wel zo hard dat God verschrikt op de vlucht slaat.

Godzoeker Peter De Graef trekt in dit stuk een voor zijn doen radicale conclusie. In zijn vroegere drama's, in Ombat en Henry bijvoorbeeld, leidde hij zijn personages altijd veilig naar het Opperwezen, langs grillige wegen maar toch. De Drie Mannen van Ypsilanti echter stuurt hij diverse zijpaden op zonder hen daarvoor metafysisch te belonen. Aan het eind van het stuk zijn zij onzekerder dan ooit en het enige wat hen bijeenhoudt is de liefde van de auteur.

De Graefs sympathie voor dolende zielen geeft zijn teksten een warmte waar ook de winterse kou in Ypsilanti niet van terug heeft. Het verhaal speelt zich af in 'een kapotgevroren weiland', volgens de schriftelijke regieaanwijzingen, althans die bestemd waren voor een Noord-Hollands locatieproject.

In de theaterzaaltjes waar de voorstelling nu gespeeld wordt ontbreekt dat barre polderlandschap, maar we fantaseren het er wel bij, net zoals we achter dat ene decorstuk, een gammele houten deur, een compleet huis ontwaren. Vreemde experimenten vinden er plaats in dat huis. Felix laaft zijn gasten met een brouwsel van bier en hasj: dat moet hen boven zichzelf doen uitstijgen maar in werkelijkheid werpt het hen juist terug op hun niet geringe misère. Alleen: wat ìs hier werkelijkheid? Zuigen Wim en Riemer hun treurige levensgeschiedenissen uit hun duim of spreken ze de waarheid? Peter De Graef lijkt in elk geval oprecht wanneer hij een van de mannen laat zeggen: 'En ik ben veertig inmiddels en leugenaar van beroep.'

Dus kan het geen kwaad ook aan de ontstaansgeschiedenis van de voorstelling zelf te twijfelen. De voorstelling heet gebaseerd te zijn op een boek van een psychiater uit de Amerikaanse plaats Ypsilanti. In dat boek, 'De Drie Mannen van Ypsilanti' genaamd, zou de psychiater de behandeling van drie schizofrenen hebben beschreven die elk beweerden de reïncarnatie van Jezus te zijn.

Wanen en wijsheden vormen in deze knap geconstrueerde komedie een onontwarbare kluwen, zichtbaar gemaakt door in elkaar overlopende, op een muur geprojecteerde schimmen en hoorbaar door monologen die elkaar dikwijls doorkruisen of overlappen. Waarbij de jonge acteur Fedja van Huêt, ook al opvallend in de film Karakter, de meeste aandacht naar zich toetrekt.