De nieuwe strategie van de Apothekers Coöperatie OPG; Heb uw afnemers lief

Bestuursvoorzitter mr. drs. J.M.J. Blom van Apothekers Coöperatie OPG zat er de afgelopen jaren tijdens de presentatie van de jaarcijfers beduidend minder vrolijk bij dan deze week, toen hij de resultaten over het boekjaar '97/'98 toelichtte. De netto-omzet is met ruim vijf procent naar 2,6 miljard gulden gestegen en ligt daarmee weer op een gezond niveau. De nettowinst steeg met zeven procent naar 67,5 miljoen gulden. En wat wellicht nog belangrijker is, zo maakte Blom duidelijk, is dat de onderneming 'op koers ligt'.

Twee jaar geleden zette OPG die koerswijziging in. De jaren daarvoor was het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) ingevoerd, dat de omzet van generieke geneesmiddelen (nagemaakt van preparaten die geen octrooi meer hebben) en parallel-geïmporteerde medicijnen uit goedkope EU-landen drastisch had doen dalen. Juist in die divisie - productie en handel - had OPG zich in de jaren tachtig sterk gemaakt met het bedrijf Polyfarma, dat zogeheten eurospecialité's importeert en de bouw van de fabriek van Pharmachemie in Haarlem, een zeer geavanceerd productiebedrijf voor generica.

De klap van het GVS was nog niet verwerkt of de Wet Geneesmiddelenprijzen werd ingevoerd, waardoor de marges nog geringer werden en de handel in 'generiek en parallel' nog minder interessant werd. In het boekjaar '96/'97 was aanvankelijkdan ook sprake van een flinke omzetdaling. Daarnaast tobde het bedrijf met de introductie van het preparaat Yewtaxan (tegen kanker), dat een concurrent moest worden van hetbekendere Taxol, dat door het Amerikaanse BristolMyers Squibb wordt gemaakt. Een spervuur van juridische procedures ging met die introductie gepaard. De rechter gaf tegenpartij BristolMyers Squibb (BMS) gelijk in de bewering dat bij de registratie van Yewtaxan, een Brits project waarin Pharmachemie deelnam, zwaar was geleund op gegevens van BMS over Taxol, als er al niet regelrecht was gefraudeerd. De Raad van State gaf daarna Pharmachemie weer gelijk en de zaak loopt nog, maar heeft tot dusverre alleen maar verlies opgeleverd.

In die lastige periode werd OPG ook gedwongen tot 'zelfonderzoek'. Bedrijven binnen de farmaceutische sector stellen zich de laatste jaren met klem de vraag hoe hun toekomst er uit ziet met het oog op nieuwe producten die in de pijplijn zitten. Bovendien gaan ze bij zich zelf na hoe kwetsbaar ze zijn als er een aantal 'blockbusters' uit octrooi lopen.

Die kritische blik heeft er bij een aantal giganten toe geleid dat ze fusiepartners op zijn gaan zoeken of zich hebben versterkt met forse overnames. Ook producenten van generieke middelen hebben zich genoodzaakt gezien om tot een aanmerkelijke schaalvergroting te komen.

Tegen die achtergrond wist OPG dat Pharmachemie het op termijn zou gaan afleggen tegen de reuzen van de concurrentie. OPG liet in november vorig jaar dan ook weten dat Pharmachemie naar de beste bieder ging en die diende zich al in mei aan. Het Israelische Teva Pharmaceutical Industries nam de fabriek met schuld en al over. OPG hield er een boekwinst van 130 miljoen gulden aan over. Ook Koninklijke Utermöhlen (producent van onder meer verbandstoffen) en Apco International (producent van onder andere wattenschijven) zijn inmiddels verkocht. Ongeveer tegelijk werd Absorin (een handelsonderneming in incontinentiematerialen) overgenomen. Dat alles geeft aan dat OPG uit de productie-acitiviteiten treedt en zich weer helemaal gaat concentreren op groothandels-, handels- en distributie-activiteiten.

Er is nog precies één fabriek actief binnen de OPG-groep. Dat is Codi International in Veenendaal, dat bijvoorbeeld vochtige zakdoeken maakt. Directielid drs. F.E. Eelkman Rooda, verantwoordelijk voor de financiën liet gisteren weten dat OPG bepaald niet om 'cash' zit te springen en Codi dus niet nog in de verkoop is gedaan. Maar als er een nette geïnteresseerde voor aanbelt kunnen er altijd zaken worden gedaan, zo werd duidelijk.

Met de 130 miljoen die Pharmachemie schoon in het handje heeft opgeleverd wil de onderneming de nieuw ingeslagen weg met elan gaan vervolgen. Die nieuw ingeslagen weg is overigens dezelfde als die van een tiental apothekers uit Arnhem die op 9 februari 1899 de onderlinge pharmaceutische groothandel oprichten, in beginsel voor een periode van 25 jaar.

De enige beursgenoteerde coöperatie in Nederland zal naar verwachting overigens wel in 2002 tot een structuurvennootschap zijn omgevormd. Sinds de beursnotering in november '92 hebben aandeelhouders van buiten de coöperatie - niet-apothekers dus - een stemrecht van hooguit tien procent, maar inmiddels wel 49 procent van de uitstaande aandelen in handen.

Als dat meer dan 50 procent wordt, wordt ook het stemrecht verruimd, zo is indertijd afgesproken. Blom verwacht dat dit moment binnenkort is aangebroken. Dat de OPG een naamloze vennootschap wordt heeft echter meer te maken met de aanbevelingen van de Commissie Peters. In de toekomst maakt het bij OPG niet meer uit of de aandeelhouder apotheker/afnemer is of niet.

OPG gaat zich nu helemaal richten op de functie van volgesorteerde groothandel voor ziekenhuizen, apothekers en apotheekhoudende huisartsen. Versterking moet komen uit het buitenland, met name binnen de Europese Unie.

Op die manier kan OPG meedoen in het concentratieproces dat zich overal voordoet. Overigens zijn er maar weinig synergievoordelen als kostenreducties, margeverbeteringen of volumevergrotingen te verwachten van dergelijke machtsbundelingen. Dat heeft te maken met het feit dat elk land zeer specifieke eisen stelt aan medicijnen, vooral op het punt van verpakkingen en bijsluiters. De voordelen die te boeken zijn hebben meer te maken met overdracht van kennis, logistiek, informatietechnologie en retailing. De kosten voor de ontwikkeling van IT-systemen kunnen dan bijvoorbeeld worden gespreid.

Maar binnen Nederland ziet OPG ook perspectieven. De omzet van geneesmiddelen zal blijven groeien, volgens Blom met een procent of zes per jaar. Dat komt door de vergrijzing, maar ook door de groei van het allochtone volksdeel. Die vergrijzing zorgt voor een procent groei per jaar, die allochtonen voor een half procent. Verder zullen nieuwe geneesmiddelen ook voor hogere marges gaan zorgen.

'Heb uw afnemers lief', luidt het motto van Blom, die de apotheker van meer diensten wil gaan voorzien. Om te zien wat de mogelijke behoeften van de apotheker zijn heeft OPG inmiddels 29 apotheken in bezit, waaronder de erfenis van Ahold die ooit dacht op dit terrein actief te kunnen worden. Met het geld van de verkoop van Pharmachemie kan er nog een reeks worden gekocht, wat het totaal op den duur op een stuk of vijftig moet brengen. Die vijftig moeten samen een proeftuintje vormen voor de coöperatie, maar er zit ook een strategische gedachte achter. Blom: “We zullen klaar zijn voor het geval er ketenvorming optreedt in de apothekersmarkt. Dat proces willen we initiëren, noch versnellen, maar we kunnen onze ogen er niet voor sluiten dat er bedrijven als Boots op deze wereld zijn.”